Αναταραχή στη Βόρεια Μακεδονία – Υπό παραίτηση ο Ζάεφ

Ο πρόεδρος της Βόρειας Μακεδονίας Στέβο Πενταρόφσκι δεν έχει ενημερωθεί επίσημα για την παραίτηση του πρωθυπουργού Ζόραν Ζάεφ. [EPA-EFE / ANDREJ CUKIC]

Ο πρόεδρος της Βόρειας Μακεδονίας Στέβο Πενταρόφσκι δεν έχει ενημερωθεί επίσημα για την φημολογούμενη παραίτηση του πρωθυπουργού Ζόραν Ζάεφ. Η παραίτηση του πρωθυπουργού θα συνεπαγόταν την παραίτηση ολόκληρης της κυβέρνησης.

Μετά τον δεύτερο γύρο των τοπικών εκλογών την Κυριακή (31 Οκτωβρίου),  η πλειοψηφία των δήμων και η πρωτεύουσα των Σκοπίων πέρασε στα χέρια των κομμάτων της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένου του εθνικιστικού κεντροδεξιού VMRO-DPMNE.

Αποδεχόμενος την ήττα, ο πρωθυπουργός Ζόραν Ζάεφ, επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών (SDSM), ανακοίνωσε την παραίτησή του. «Η ευθύνη για το αποτέλεσμα είναι δική μου και παραιτούμαι από πρωθυπουργός και από αρχηγός της Σοσιαλδημοκρατικής Ένωσης», δήλωσε ο ίδιος στους δημοσιογράφους στα κεντρικά γραφεία του κόμματος το βράδυ της Κυριακής.

Τι γίνεται λοιπόν τώρα;

Τα Σκόπια, που θεωρούνται η πιο κρίσιμη δημαρχιακή έδρα στη χώρα, θα έχουν την πρώτη γυναίκα δήμαρχο, την Ντανιέλα Άρσοφσκα , η οποία κατέβηκε ως ανεξάρτητη υποψήφια με την ισχυρή όμως  υποστήριξη του εθνικιστικού VMRO-DPMNE.

Η υποψηφιότητά της, βέβαια, επισκιάστηκε από τους ισχυρισμούς για διπλή υπηκοότητα:  μακεδονική/πολίτης Βόρειας Μακεδονίας και βουλγαρική, πράγμα  που η ίδια αρνήθηκε επανειλημμένα. Παρόλα αυτά, κατάφερε να εξασφαλίσει περισσότερες από τις μισές ψήφους στα Σκόπια. Οι σχέσεις μεταξύ της Βόρειας Μακεδονίας και της Βουλγαρίας είναι καθ’ όλα τεταμένες , καθώς η Βουλγαρία άσκησε βέτο στην έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων των Σκοπίων με την ΕΕ.

Με μια πρωτοφανή τάση μετατόπισης προς τα δεξιά, το εθνικιστικό VMRO-DPMNE φαίνεται να είναι σε καλό δρόμο για να κερδίσει τουλάχιστον τους μισούς από τους 80 δήμους της χώρας, ενώ το Σοσιαλδημοκρατικό SDSM θα κερδίσει λιγότερους από. 20. Στις τελευταίες τοπικές εκλογές του 2017, το SDSM κέρδισε 57 αναμετρήσεις, ενώ  το VMRO-DPMNE μόνο πέντε.

Από τι προκλήθηκε η αλλαγή;

Τα ζητήματα σχετικά με την ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στην ΕΕ πιστεύεται ότι είναι αυτά που άλλαξαν την κατεύθυνση της κοινής γνώμης. Η αντιπολίτευση χρησιμοποίησε το αδιέξοδο που προκάλεσε το βέτο της Βουλγαρίας για τις πολιτιστικές και γλωσσικές διεκδικήσεις με σκοπό  να υποδαυλίσει τα εθνικιστικά αισθήματα των ψηφοφόρων.

Η ένταξη στο ΝΑΤΟ και η ιστορική συμφωνία για την ονομασία με την Ελλάδα, που κερδήθηκαν και τα δύο επί διακυβέρνησης Ζάεφ, δεν ήταν αρκετά για να τον σώσουν.

Τους τελευταίους μήνες, άλλα ζητήματα έχουν κλονίσει την απερχόμενη κυβέρνηση. Από τη μία η  λιγότερο αποτελεσματική διαχείριση της πανδημίας  COVID-19 και από την άλλη, η καταστροφική πυρκαγιά σε νοσοκομείο στο Τέτοβο το περασμένο καλοκαίρι. Αυτά τα γεγονότα, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση,  έχουν προκαλέσει μεγάλη απογοήτευση στους ψηφοφόρους.

Προμηνύονται πρόωρες εκλογές;

Ο Ζάεφ θέλει να αποφύγει τις πρόωρες εκλογές για το εθνικό κοινοβούλιο. Ελπίζει  ότι η κυβερνητική πλειοψηφία μπορεί να σχηματίσει ένα υπουργικό συμβούλιο με άλλον πρωθυπουργό. Όμως, η λύση αυτή  είναι απίθανο να ικανοποιήσει την αντιπολίτευση. Ο Χρίστιαν Μιτσκόσκι, ο πρόεδρος του νικηφόρου VMRO-DPMNE, έχει ήδη ζητήσει εκλογές.

Ο  Μιτσκόσκι δήλωσε ότι η Κυριακή ήταν «η πρώτη ημέρα μιας νέας, καλύτερης Μακεδονίας», αρνούμενος να χρησιμοποιήσει το νέο επίσημο όνομα της χώρας- Βόρεια Μακεδονία – όπως ορίζεται στη Συμφωνία των Πρεσπών. Προσθέτει επίσης ότι η κυβέρνηση έχει χάσει τη νομιμότητά της  και ότι «μια νέα πραγματικότητα έρχεται στο Κοινοβούλιο, γι’ αυτό  και η  καλύτερη λύση είναι οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές».

Οι τελευταίες εθνικές εκλογές διεξήχθησαν τον Ιούλιο του 2020 και οι νέες δεν πρέπει να διεξαχθούν πριν από το 2024. Όλα θα εξαρτηθούν πλέον από το κοινοβούλιο της χώρας, το οποίο βάσει του Συντάγματος πρέπει να ψηφίσει για να αποδεχθεί την παραίτηση του Ζάεφ.

Η κυβερνητική πλειοψηφία είναι ισχνή: ο συνασπισμός του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος (SDSM) και του αλβανικού κόμματος DUI, έχει 62 βουλευτές από τους 120. Ο συνασπισμός θα μπορούσε να συμφωνήσει σε άλλον υποψήφιο πρωθυπουργό και να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς νέα ψηφοφορία. Όμως η πίεση της αντιπολίτευσης θα είναι τεράστια και το SDSM δεν έχει ακόμα  αντάξιο υποψήφιο για να αντικαταστήσει τον Ζάεφ.

Αναμένεται πολιτική αναταραχή

Μετά τον σύντομο πόλεμο μεταξύ Αλβανών και Μακεδόνων το 2001 που έληξε με την υπογραφή της Συμφωνίας της Οχρίδας, το DUI, το μεγαλύτερο αλβανικό κόμμα, έγινε μέλος του κυβερνητικού συνασπισμού.

Στις φετινές τοπικές εκλογές , η Αλβανική Συμμμαχία νίκησε το DUI στο Τέτοβο, μια πόλη που κατοικείται κυρίως από Αλβανούς. Το DUI δεν έχει προβεί ακόμα σε κάποια δήλωση, αλλά η Συμμαχία έχει ήδη ανακοινώσει διαπραγματεύσεις με τον Μιτσκόσκι.

Η πολιτική αστάθεια θα είναι άσχημη εξέλιξη για τα Δυτικά Βαλκάνια, με τη Βόρεια Μακεδονία να αποτελεί κομβικό σημείο για την ευρύτερη σταθερότητα. Κατά τη διάρκεια των πολέμων της δεκαετίας του 1990 στην πρώην Γιουγκοσλαβία, ο Σέρβος πρόεδρος  Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς δεν τόλμησε να επιτεθεί στη χώρα  αυτή και οι πρώτοι ειρηνευτές των ΗΠΑ στα Βαλκάνια ήρθαν στην ΠΓΔΜ  ήδη από το 1993.

Το VMRO-DPMNE θα παίξει αναμφίβολα το εθνικιστικό του παιχνίδι, επιτιθέμενο στη Συμφωνία των Πρεσπών, η οποία έλυσε το ζήτημα της ονομασίας με την Ελλάδα το 2018- ένα ζήτημα δύο δεκαετιών. Ωστόσο, με το βλέμμα στο ΝΑΤΟ, την Ουάσιγκτον και την ΕΕ, ο Μιτσκόσκι είναι απίθανο να προσπαθήσει να αλλάξει τις διατάξεις της συμφωνίας.

Ένα άλλο πιθανό ζήτημα είναι η εγγύτητα του VMRO-DPMNE με το κυβερνών κόμμα   «Fidesz» της Ουγγαρίας. Ο πρώην ηγέτης του VMRO, Νίκολα Γκρούεφσκι, ζει στην Ουγγαρία, όπου ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν του έδωσε άσυλο. Τα δύο κόμματα μοιράζονται επίσης πολιτικές και ιδεολογικές απόψεις. Αυτά θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ήδη επισφαλή πορεία των Σκοπίων προς την ένταξη στην ΕΕ.

Η Τουρκία θα προσπαθήσει, χωρίς αμφιβολία, να ασκήσει επιρροή στον Μιτσκόσκι σε μια προσπάθεια να οικοδομήσει μια διαΝΑΤΟϊκή συμμαχία εναντίον της Ελλάδας. Είναι γεγονός πως υπάρχει σημαντική τουρκική μειονότητα στη Βόρεια Μακεδονία και ισχυρές οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.

Ένα άλλο θέμα που πρέπει να παρακολουθήσουμε είναι η στάση του VMRO-DPMNE απέναντι στη Ρωσία. Υπό τον Γκρούεφσκι, η συνεργασία ήταν αρκετά ισχυρή.

Τελευταίες εξελίξεις

Μόλις ενημερωθεί, ο πρόεδρος θα δοθεί εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης, μετά από διαβουλεύσεις με τα κόμματα που έχουν την πλειοψηφία στο Σομπράνιε (την Βουλή της Βόρειας Μακεδονίας) μέσα στη συνταγματική προθεσμία των 10 ημερών. 

Σύμφωνα με το άρθρο 219 του Κανονισμού του Κοινοβουλίου, «η κυβέρνηση, ο πρωθυπουργός ή ένα μέλος της κυβέρνησης μπορεί να παραιτηθεί. Η παραίτηση της κυβέρνησης ή του πρωθυπουργού υποβάλλεται εγγράφως στον πρόεδρο της Βουλής και μπορεί να αιτιολογηθεί… Η παραίτηση της Κυβέρνησης ή του Πρωθυπουργού υποβάλλεται αμέσως από τον Πρόεδρο της Βουλής στα μέλη του Κοινοβουλίου και στον Πρόεδρο της χώρας».

Το άρθρο 220 ορίζει ακόμη ότι «η Βουλή στην επόμενη συνεδρίαση, χωρίς συζήτηση, αποφασίζει ότι η θητεία του Πρωθυπουργού, της Κυβέρνησης ή μέλους της Κυβέρνησης, λήγει την ημέρα της συνεδρίασης». Το κοινοβούλιο ενημέρωσε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει λάβει την παραίτηση του πρωθυπουργού Ζόραν Ζάεφ.

Ο Αλί Αχμέτι, αρχηγός του αλβανικού κόμματος DUI, μέλος του κυβερνητικού συνασπισμού, δήλωσε ότι είχε μια τεταμένη συνομιλία με τον Ζόραν Ζάεφ στην οποία του ζήτησε να ανακαλέσει την απόφασή του να παραιτηθεί από πρωθυπουργός και αρχηγός του SDSM.

Ο Αχμέτι αναμένει από τον Ζάεφ να τηρήσει τη συμφωνία τους ότι ένας Αλβανός υποψήφιος θα ηγηθεί της κυβέρνησης τον τελευταίο χρόνο της. Ο Αχμέτι φαίνεται επίσης να ανησυχεί ότι ένας πιθανός συνασπισμός υπό την ηγεσία του VMRO-DPMNE θα αποκόψει το κόμμα του DUI από την κυβέρνηση για πρώτη φορά από το 2008.