Κομβικής σημασίας για την ΕΕ το ζήτημα της διαφάνειας

[Shutterstock]

Η εικόνα των μη εκλεγέντων γραφειοκρατών που συνάπτουν μυστικές συμφωνίες στην ΕΕ έχει αποκτήσει αυξημένο ενδιάφερον τα τελευταία χρόνια, επηρεάζοντας ευρύτερα το ζήτημα της διαφάνειας στην ΕΕ.

«Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ είναι συχνά πολύ πιο διαφανή από τα αντίστοιχα σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, υπό την έννοια του ανοίγματος των διαδικασιών και των διαβουλεύσεών τους στην κοινή γνώμη», ανέφερε η διαμεσολαβήτρια στο Institute of European Affairs, Emily O’Reilly.

Ωστόσο, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει, η αντίληψη του κοινού αποτελεί πρόβλημα και βασίζεται σε πραγματικά προβλήματα διαφάνειας σε μεγάλα τμήματα της νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ. «Ναι, τα εθνικά μέσα ενημέρωσης έχουν μερίδιο ευθύνης, διότι δεν διαβιβάζουν στο κοινό όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες».

Αρκετά συχνά είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εκτιμηθεί ποιος έχει συναντήσεις με τους υπεύθυνους για τη λήψη αποφάσεων και σε πολλές περιπτώσεις ποιοι είναι οι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων.

Όπως είναι ήδη γνωστό, οι νόμοι της ΕΕ μπορούν να προταθούν μόνο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η σύνταξη αυτών των νόμων λαμβάνει χώρα σε μεγάλο βαθμό πίσω από ‘’κλειστές πόρτες’’. Υπάρχουν δημόσιες διαβουλεύσεις, για να συγκεντρωθούν τα σχόλια των ενδιαφερομένων, αλλά η Επιτροπή δεν σχολιάζει τη διαδικασία σύνταξης και οι άνθρωποι που επεξεργάζονται τις αποφάσεις είναι άγνωστοι δημόσιοι υπάλληλοι.

Η πρόταση έρχεται στο φως και μεταβιβάζεται στους εκλεγμένους συννομοθέτες, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών. Στη συνέχεια, μπορούν να προσαρμόσουν την πρόταση ή να την απορρίψουν.

Με τη σειρά του, το Κοινοβούλιο διεξάγει δημόσιες συζητήσεις και δημοσιεύει όλα τα έγγραφα. Οι ψηφοφορίες έχουν καταγραφεί, οπότε οι πολίτες γνωρίζουν ποιοι βουλευτές του ΕΚ ψήφισαν υπέρ αυτών.

«Αν και είναι συννομοθέτης, το Συμβούλιο τείνει να σκέφτεται και να ενεργεί μέσα σε ένα πλαίσιο παραδοσιακής διεθνούς διπλωματίας», δήλωσε η κ. O’Reilly. «Οι εξελισσόμενες διαπραγματεύσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό μυστικές».

Η θέση του Συμβουλίου έρχεται στο προσκήνιο αμέσως μόλις συμφωνηθεί μια «γενική προσέγγιση» από τις χώρες, περίπου την ίδια ώρα που το Κοινοβούλιο έχει ψηφίσει τη θέση του. Και οι δύο τοποθετήσεις είναι δημόσιες.

Στη συνέχεια η διαδικασία βυθίζεται στο σκοτάδι για άλλη μια φορά. Διεξάγονται διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ευρωβουλευτών που είναι επιφορτισμένοι με τον φάκελο και της χώρας της ΕΕ που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου. Οι διαπραγματεύσεις αυτές ονομάζονται «τριμερείς διάλογοι».

«Οι τριμερείς διαλόγοι είναι ένα μαύρο κουτί», αναφέρει ο policy officer της Transparency International EU, Vitor Teixeira. «Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πώς κάθε χώρα καταλήγει στη θέση που ακολουθεί. Επίσης, δεν γνωρίζουμε ποιοι εκπρόσωποι λόμπι συναντώνται και πόσες φορές, ούτε ξέρουμε πώς συμβαίνουν οι αλλαγές. Βλέπουμε μόνο την αρχή και το τέλος της διαδικασίας».

Το πρόβλημα της αδιαφάνειας σε ορισμένα σημεία της διαδικασίας, ιδίως των τριμερών διαλόγων, είναι γνωστό στις Βρυξέλλες και όταν ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ έγινε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2014, δεσμεύτηκε να αναλάβει δράση για το ζήτημα αυτό.

Ήδη από το 2011, λειτουργεί ένα εθελοντικό μητρώο ομάδων πίεσης για το Κοινοβούλιο και την Επιτροπή. Πέρυσι, ο κ. Timmermans πρότεινε να καταστεί υποχρεωτικό και να επεκταθεί στο Συμβούλιο. Οι διαπραγματεύσεις για την πρόταση αυτή συνεχίζονται, αλλά σύμφωνα με πηγές της ΕΕ, η θέση του Συμβουλίου ενδέχεται να παρουσιαστεί την επόμενη εβδομάδα.

«Πρέπει να κάνουμε ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση της διαφάνειας των λόμπι κατά τη διάρκεια αυτής της εντολής», δήλωσε ο κ. Timmermans στη EURACTIV. «Η Επιτροπή αποτελεί παράδειγμα, καθώς εφάρμοσε μια απλή αρχή όσον αφορά τους εκπροσώπους των ομάδων πίεσης: καμία εγγραφή, καμία συνεδρίαση. Εάν και τα τρία θεσμικά όργανα εφαρμόσουν αυτόν τον κανόνα, τότε η μη εγγραφή στο μητρώο θα παύσει να αποτελεί επιλογή για τους εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων των Βρυξελλών».

Το επίπεδο διαφάνειας για τις κυβερνήσεις της ΕΕ ποικίλλει σε μεγάλο βαθμό. Η Σκανδιναβία και η Ολλανδία τείνουν να είναι οι πιο διαφανείς, ενώ η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη οι λιγότερο ανοικτές.

Την περασμένη εβδομάδα, η ολλανδική κυβέρνηση δημοσίευσε ένα έγγραφο, το οποίο θα παρουσιαστεί στη διάσκεψη κορυφής «Bringing Europe Closer to its Citizens» στο Ταλίν στις 26 Νοεμβρίου, ζητώντας από τους υπευθύνους λήψης αποφάσεων να υπογράψουν έναν εθελοντικό κώδικα δεοντολογίας.

«Σε μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία, οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν, εάν οι νομοθέτες τους ψήφισαν υπέρ ή εναντίον νόμου ή πρότασης», αναφέρουν μέσα ενημέρωσης. «Η ΕΕ σήμερα δεν ανταποκρίνεται σε αυτό το δημοκρατικό πρότυπο και ιδίως το Συμβούλιο παραβιάζει τακτικά τους κανονισμούς της ΕΕ περί διαφάνειας».

Είναι σαφές ποια είναι τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και ποια μέρη της διαδικασίας αντιμετωπίζουν προβλήματα διαφάνειας. Το ερώτημα έγκειται στο εάν υπάρχει η πολιτική βούληση για περισσότερο φως σε αυτές τις αδιαφανείς διαδικασίες.

X