Η Πολιτική Συνοχής μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την αρχιτεκτονική, αλλά και το πνεύμα της ΕΕ

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

[European Commission]

Η συζήτηση για τον προϋπολογισμό μετά το 2020 (ΠΔΠ) έχει επισκιάσει το μέλλον της κύριας επενδυτικής πολιτικής της ΕΕ. Ο Francesco Molica και ο Νίκος Λαμπρόπουλος εξετάζουν τι μέλλει γενέσθαι και τι διακυβεύεται σε σχέση με την Πολιτική Συνοχής​.

Ο Francesco Molica και ο Νίκος Λαμπρόπουλος είναι οι ιδρυτές του Παρατηρητηρίου για την Πολιτική Συνοχής. Ο Νίκος Λαμπρόπουλος είναι διευθυντής της EURACTIV Ελλάδος.

Παρά την αποφασιστική στήριξη που παρέχει στις περιφέρειες και τις πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, η περιφερειακή πολιτική της ΕΕ, γνωστή και ως Πολιτική Συνοχής, κινδυνεύει να υποβαθμιστεί όσον αφορά τους οικονομικούς πόρους, την γεωγραφική εμβέλεια, τη διακυβέρνηση και τους στόχους. Γιατί να συμβεί αυτό; Ποια είναι τα σενάρια; Ποιες θα είναι οι συνέπειες;

Ακολουθεί ένας σύντομος οδηγός με στόχο να αποσαφηνιστούν τα διακυβεύματα.

Γιατί υπάρχει κίνδυνος περικοπών στην Πολιτική Συνοχής στο επόμενο ΠΔΠ;

Επίσημη αιτία: Η πολιτική συνοχής αντιπροσωπεύει περίπου το 34% του προϋπολογισμού της ΕΕ και μαζί με την ΚΑΠ περίπου τα 2/3. Έπειτα από την «τρύπα» στον προϋπολογισμό που προκλήθηκε εξαιτίας του Brexit, η πολιτική πίεση να επικεντρωθεί η χρηματοδότηση ​στις νέες προτεραιότητες (άμυνα, μεταναστευτικές ροές, διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις) δεν θα άφηνε άλλη επιλογή εκτός από την μείωση των κονδυλίων των δύο μεγαλύτερων πολιτικών.

​Ουσιαστικός λόγος : Δεν αποτελεί μυστικό το γεγονός ότι ορισμένες κυβερνήσεις των καθαρών συνεισφερόντων δεν λάτρεψαν ποτέ την περιφερειακή πολιτική της ΕΕ, καθώς λαμβάνουν ένα πολύ μικρό κομμάτι από την πίτα. Από την άλλη πλευρά, οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι της πολιτικής συνοχής, δηλαδή οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, απογοητεύουν ​τα ​ παλαιότερα κράτη μέλη με την ασταθή ή εχθρική στάση τους απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Το βασικό ερώτημα ​είναι γιατί θα πρέπει να εξακολουθούν να αποκομίζουν όλα τα οφέλη από την ιδιότητα του κράτους-μέλους, εάν επιδεικνύουν τόσο χαμηλή δέσμευση για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα ​.​ Επιπλέον, υπάρχει αυξανόμενος σκεπτικισμός σχετικά με την κακοδιαχείριση των ταμείων συνοχής σε πολλές ​περιφέρειες , ​κυρίως στη νότια Ευρώπη. Τέλος, η πολιτική συνοχής θεωρείται σε διάφορους κύκλους των Βρυξελλών ως παλιομοδίτικη πολιτική που δεν ανταποκρίνεται στις αναδυόμενες προτεραιότητες.

Ποιες είναι οι επιλογές στο τραπέζι;

Η Επιτροπή παρουσίασε στα κράτη μέλη τρία διαφορετικά σενάρια για τον προϋπολογισμό μετά το 2020, δύο εκ των οποίων συνεπάγονται σημαντικές περικοπές στα κονδύλια για τη συνοχή – από 15% σε περισσότερο από το 30% των σημερινών κονδυλίων. Το τρίτο σενάριο προβλέπει τη διατήρηση του σημερινού ποσού χρηματοδότησης, το οποίο θα σήμαινε ούτως ή άλλως μείωση σε πραγματικούς όρους.

Παρόλο που δύο από τα τρία σενάρια προβλέπουν περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της πολιτικής συνοχής στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες ή χώρες, είναι πιθανότερο οι οριζόντιες περικοπές να συμφωνηθούν τελικά από το Συμβούλιο, καθώς η γερμανική κυβέρνηση ​έχει δεσμευτεί να διατηρηθεί η πολιτική συνοχής για το σύνολο των ​περιφερειών .

Γιατί οι ανεπτυγμένες περιφέρειες θέλουν να διατηρήσουν την στήριξη των Ταμείων Συνοχής;

Διότι και οι αναπτυγμένες περιφέρειες αντιμετωπίζουν καίριες προκλήσεις που συνήθως εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των στόχων της Πολιτικής Συνοχής.

Φτώχεια και ανεργία: Μεταξύ του 2000 και του 2015, οι οικονομικές προοπτικές σε μεγάλο αριθμό περιφερειών στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες παρουσιάζουν διαρκή επιδείνωση. Όπως επισημάνθηκε στην έβδομη έκθεση για τη Συνοχή, οι περιοχές με κατά κεφαλήν ΑΕΠ πλησίον του μέσου όρου της ΕΕ φαίνονται κολλημένες σ​την ​ «παγίδα μέσου εισοδήματος» με σημαντικά χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τον μέσο όρο της ΕΕ. Επίσης, αυξάνονται οι διαπεριφερειακές ανισότητες: Πολλές περιφέρειες, περιλαμβανομένων των εύπορων, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σε διαφορετικό βαθμό υψηλά επίπεδα ανεργίας ή φτώχειας, ιδίως στις αγροτικές περιοχές ή τα προάστια των πόλεων.

Δημογραφία: Οι δημογραφικές και μεταναστευτικές προκλήσεις επηρεάζουν τις περιοχές ανεξάρτητα από το επίπεδο ανάπτυξής τους.

Ανταγωνιστικότητα: Οι διαρθρωτικοί μετασχηματισμοί που προκλήθηκαν από τη ψηφιακή επανάσταση, αν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα, θα μπορούσαν να επηρεάσουν σχετικά εύρωστους τομείς.

Πολιτική: Δεν είναι μόνο θέμα κεφαλαίων. Ποτέ δεν ήταν. Η πολιτική συνοχής διαδραματίζει ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στον προσανατολισμό των εδαφικών πολιτικών προς τους στόχους της ΕΕ, τη βελτίωση της ποιότητας διοίκησης και τον αντίκτυπο των δημόσιων δαπανών.

Ανεξάρτητα από τις περικοπές, η Πολιτική Συνοχής θα διατηρήσει τους βασικούς στόχους και την αρχιτεκτονική της μετά το 2020;

Εξαρτάται από την προσέγγιση. Οι βασικοί στόχοι της πολιτικής διακυβεύονται. Εάν η τρέχουσα απαίτηση για κάθε χώρα/περιφέρεια να ευθυγραμμίσει τον προγραμματισμό των κονδυλίων με το οικονομικό εξάμηνο (συστάσεις ανά χώρα) εξελιχθεί σε μια πιο περιοριστική ρύθμιση, τότε τα ταμεία συνοχής θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του κόστους των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Αυτό υποδηλώνεται από τις προτάσεις που αφορούν τη δέσμη εμβάθυνσης της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον προϋπολογισμό μετά το 2020. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι μέρος των ταμείων συνοχής μπορεί να καταλήξει σε σκοπούς που δεν συνδέονται άμεσα με τους βασικούς τους στόχους.

Η αρχιτεκτονική θα αμφισβητηθεί εξίσου. Οι προαναφερθείσες πρωτοβουλίες, η έμφαση στην απλούστευση και η εκτεταμένη χρήση των χρηματοδοτικών εργαλείων θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μη αποκεντρωμένη προσέγγιση, αποδυναμώνοντας τον ρόλο των περιφερειών και των τοπικών φορέων στη διαχείριση και τη λήψη αποφάσεων των κονδυλίων, ιδίως σε μη ομοσπονδιακά κράτη.

Ποιες θα είναι οι συνέπειες της ύπαρξης μιας μειωμένης Πολιτικής Συνοχής;

Η Συνοχή έχει αναδειχθεί ως βασική πολιτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Κατέχει βασικό ρόλο στην προώθηση της ευρωπαϊκής ιδιότητας του πολίτη αντιπροσωπεύοντας την πιο ορατή έκφρασ​η σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, των ​οφελών ​της συμμετοχής στην ΕΕ.

Παράλληλα, αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό μέρος των δημόσιων επενδύσεων σε πολλές περιφέρειες, αντισταθμίζοντας τη δραστική μείωση της εθνικής δημόσιας χρηματοδότησης των τοπικών και περιφερειακών αρχών, λόγω της κρίσης και των επακόλουθων περιοριστικών δημοσιονομικών πολιτικών.

Η Πολιτική Συνοχής είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση των διαπεριφερειακών και ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων που αυξάνονται παντού λόγω της παγκοσμιοποίησης.

​Με τα λαϊκιστικά και αντιευρωπαϊκά κινήματα να βρίσκονται σε άνοδο , η αποδυνάμωση μιας πολιτικής που δεν είναι απλό εργαλείο για την υποστήριξη των υποδομών και των επενδύσεων, αλλά αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη σύγκλιση της ΕΕ, θα στείλει λάθος μήνυμα. Δεν ​είναι μόνο για ​οι ​ επενδύσεις που θα τεθούν σε κίνδυνο. Η ΕΕ θα έδινε την εντύπωση ότι η αλληλεγγύη στους κόλπους της είναι μόνο για περιόδους ​ευμάρειας και όχι όταν υφίσταται πραγματικός κίνδυνος. Μπορεί να ακουστεί δραματικό, αλλά η περικοπή της ​​ Πολιτικής Συνοχής μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την αρχιτεκτονική, αλλά και το πνεύμα της ΕΕ.

X