Η κλιματική αλλαγή ως ο αποδιοπομπαίος τράγος

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

Χτες (16 Νοεμβρίου) μια ξαφνική υψηλής έντασης νεροποντή έπνιξε στην κυριολεξία τη Δυτική Αττική προκαλώντας μεγάλες καταστροφές και ακόμη χειρότερα οδήγησε στο θάνατο 15 ανθρώπους ενώ ακόμη και τώρα υπάρχουν αγνοούμενοι. Πριν καν προχωρήσουμε σε ένα πρώτο απολογισμό ακούστηκαν φωνές για απόδοση ευθυνών με τα πρωτεία να κερδίζει αόριστα η κλιματική αλλαγή και στην συνέχεια ο συνήθης ύποπτος που ακούει στο όνομα «πολιτεία».

Ο Σταύρος Μαυρογένης είναι Διδάκτωρ Διεθνούς Δικαίου για την Κλιματική Πολιτική και δημοσιογράφος της Euractiv.gr

Στην Ελλάδα έχουμε εθιστεί εδώ και δεκαετίες στο να διαχέουμε τις ευθύνες. Εξαπολύουμε κατηγορίες γενικά χωρίς στο τέλος να διδασκόμαστε, να αποκτούμε εμπειρία και τελικά επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη. Μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι οι λεγόμενες «θεομηνίες», δηλαδή τα ακραία καιρικά φαινόμενα που προκαλούν μεγάλες καταστροφές. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε βασικές έννοιες. Ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο που εκδηλώνεται για παράδειγμα στα ανοιχτά της θάλασσας ή σε απομονωμένη περιοχή της ενδοχώρας προφανώς δεν προκαλεί καταστροφές.

Εάν όμως εκδηλωθεί σε πυκνοκατοικημένη περιοχή οι πιθανότητες να προκαλέσει καταστροφές σε περιουσίες, υποδομές αλλά και θανάτους είναι αυξημένη. Επομένως, το αν ένα υψηλής έντασης φαινόμενο καταλήξει να προκαλέσει ζημίες εξαρτάται από την τοποθεσία, την ένταση, το πόσο εκτεθειμένη είναι μια περιοχή και το επίπεδο προετοιμασίας του τοπικού πληθυσμού για να το αντιμετωπίσει.

Φυσικές καταστροφές δεν υπάρχουν. Η φύση δεν προκαλεί καταστροφές. Μια περιοχή που βρίσκεται κοντά στο επίπεδο της θάλασσας είναι εκτεθειμένη σε πλημμυρικά φαινόμενα. Η Ολλανδία είναι λιγότερο ευάλωτη στο να υφίσταται σημαντικές καταστροφές αν και είναι σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένη σε σχέση με το Μπαγκλαντές, το οποίο επίσης αντιμετωπίζει αντίστοιχα προβλήματα με την στάθμη της θάλασσας.

Η Ολλανδία έχει τους πόρους, την τεχνογνωσία να χτίζει φράγματα, ολοκληρωμένη διακυβέρνηση για την αντιμετώπιση των πλημμυρών. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι μαζί με τις αυτοδιοικητικές εκλογές οι Ολλανδοί ψηφίζουν και για τους επικεφαλής των διευθύνσεων που διαχειρίζονται τα φράγματα. Στο Μπαγκλαντές από την άλλη η φτώχεια, οι ανύπαρκτες υποδομές, η απουσία ενημέρωσης του κοινού και η κακή διακυβέρνηση αυξάνουν την τρωτότητα της χώρας σε οποιοδήποτε βαθμού ακραίο καιρικό φαινόμενο με συνήθη αποτελέσματα χιλιάδες νεκρούς μετά την εκδήλωσή τους και εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους.

Η Ελλάδα είναι Μπαγκλαντές; Ευτυχώς όχι ακόμη. Βρίσκεται όμως ακόμη στην εποχή της «θεομηνίας». Την συγκεκριμένη έννοια τείνει να αντικαταστήσει πλέον η κλιματική αλλαγή. Πράγματι η κλιματική αλλαγή θα αυξήσει την συχνότητα και την ένταση των ακραίων καιρικών φαινομένων. Ξαφνικές βροχοπτώσεις σε λίγες ώρες θα δίνουν νερό αντίστοιχο με αυτό που μπορεί να πέσει υπό φυσιολογικές συνθήκες σε ένα μήνα. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα πλημμυρίζει περιοχές σε χαμηλό υψόμετρο ιδιαίτερα τα δέλτα των ποταμών της χώρας μας. Η άνοδος της θερμοκρασίας θα οδηγήσει σε συχνότερα κύματα καύσωνα με ότι αυτό συνεπάγεται για τα αστικά κέντρα ενώ οι παρατεταμένες ξηρασίες θα πλήξουν την αγροτική παραγωγή.

Η κλιματική αλλαγή όμως δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως αποδιοπομπαίος τράγος για να καλύψει τις δικές μας ευθύνες. Λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των ήδη υπαρχουσών πιέσεων. Η έλλειψη ρυμοτομίας, οι καταπατήσεις, οι κατασκευές στον αιγιαλό, οι δασικές πυρκαγιές, η απουσία ελεύθερων/πράσινων χώρων στα αστικά κέντρα, η αλόγιστη χρήση υδάτινων πόρων στις αγροτικές καλλιέργειες είναι μόνο μερικές από τις πιέσεις που ασκεί ο άνθρωπος στο περιβάλλον και η κλιματική αλλαγή θα επιδεινώσει με εκθετικό τρόπο τα επόμενα χρόνια.

Πρόσφατα οι τυφώνες Χάρβει στο Τέξας στα τέλη Αυγούστου και Ίρμα στην Καραϊβική και το Μαϊάμι τον Σεπτέμβριο  στοίχισαν συνολικά 290 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό το οποίο αντιστοιχεί στο 1,5% του ΑΕΠ των ΗΠΑ. Το ισχυρότερο έθνος στον κόσμο βρέθηκε ανήμπορο άραγε να αντιμετωπίσει δύο τυφώνες; Δεν είναι ακριβώς έτσι.

Πρώτον, έχουμε φαινόμενα ακραίας έντασης. Δεύτερον, έπληξαν περιοχές οι οποίες είναι σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένες στα στοιχεία τη φύσης. Η Φλόριδα για παράδειγμα ήταν ακατοίκητη για πολλούς αιώνες έως ότου τα έλη αποξηράθηκαν για να χτιστούν κατοικίες. Τρίτον, η δραστική περικοπή κονδυλίων για την πολιτική προστασία από την κυβέρνηση Τραμπ αύξησε την ευπάθεια των περιοχών αυτών με τα γνωστά σε όλους αποτελέσματα.

Φύση, γεωγραφία, υποδομές και κυρίως διακυβέρνηση είναι τα σημεία κλειδιά για την αντιμετώπιση των καταστροφών. Στη δική μας περίπτωση η Δυτική Αττική είναι μια υποβαθμισμένη περιοχή, χωρίς ρυμοτομικό σχεδιασμό, υψηλή συγκέντρωση βιομηχανιών και μεγάλων αποθηκών και κατοικείται ως επί το πλείστον από αδύναμα οικονομικά στρώματα. Ο συνδυασμός των παραγόντων αυτών καθιστά την εν λόγω περιοχή ευάλωτη τόσο στα καιρικά φαινόμενα όσο και σε άλλου τύπου καταστροφές που μπορούν να προκληθούν από βιομηχανικά ατυχήματα κτλ.

Υπάρχουν λύσεις; Μπορούμε να βγούμε από το αδιέξοδο; Παθογένειες δεκαετιών δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστούν από τη μια στιγμή στην άλλη. Η λέξη κλειδί στην περίπτωσή μας είναι η προσαρμογή. Πρέπει να προσαρμόσουμε την καθημερινότητά μας, τα πρότυπα κατανάλωσης, την εκπαίδευσή μας, την οικονομία μας και πάνω απ’όλα τη διακυβέρνηση της χώρας στις επιπτώσεις που θα φέρει η αλλαγή του κλίματος.

Διακυβέρνηση για την προσαρμογή σημαίνει επιτελικός σχεδιασμός, αμεσότητα στην λήψη των αποφάσεων, αποκέντρωση πόρων, ευθυνών και πεδίου δράσης στην περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση και φυσικά σημαίνει συμμετοχή των πολιτών. Ας είμαστε ρεαλιστές. Να αλλάξει άμεσα η ρυμοτομία της Δυτικής Αττικής δεν είναι εφικτό. Μπορούν να γίνουν όμως στοχευμένες παρεμβάσεις, να προχωρήσουν οι μελέτες για τον πλημμυρικό κίνδυνο, να κατασκευαστούν τα απαραίτητα έργα υποδομής.

Η κλιματική αλλαγή απαιτεί μακροχρόνιο στρατηγικό σχεδιασμό που ξεπερνάει αυτόν των επόμενων εκλογών. Ας επιλέξουμε να ακολουθήσουμε το παράδειγμα της Ολλανδίας και ας κάνουμε αυτή την κρίση μια ευκαιρία για να μην θρηνήσουμε στο μέλλον άλλες ανθρώπινες ζωές και απώλεια περιουσιών. Είναι στο χέρι μας.

X