Η Ευρώπη καταστρώνει «σχέδιο μάχης» για την σύνοδο κορυφής για το κλίμα

Σε συνάντησή τους, στο Λουξεμβούργο στις 6 Οκτωβρίου, οι 27 υπουργοί Περιβάλλοντος της ΕΕ υποστήριξαν μια πρόταση σύμφωνα με την οποία όλες οι χώρες θα πρέπει πλέον να αυξάνουν τους εθνικούς τους στόχους για το κλίμα κάθε πέντε χρόνια - και όχι κάθε 10 χρόνια. [European Union, 2021. Source: EC - Audiovisual Service.]

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στόχο να πείσει τις υπόλοιπες χώρες στην σύνοδο κορυφής COP26 που αρχίζει την Κυριακή στη Γλασκώβη, να θέσουν πιο φιλόδοξους στόχους για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Ο πρώτος σταθμός πριν τη Γλασκώβη είναι η σύνοδος κορυφής της G20 στις 30-31 Οκτωβρίου στη Ρώμη.

«Οι 20 μεγαλύτερες οικονομίες αντιπροσωπεύουν το 80% των εκπομπών ρύπων παγκοσμίως. Επομένως, έχουμε ιδιαίτερη ευθύνη να δράσουμε», δήλωσε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη (28 Οκτωβρίου).

Η G20 «θα δώσει το ρυθμό για την COP26», εξήγησε η φον ντερ Λάιεν, καλώντας τους ηγέτες να συμφωνήσουν στην Ρώμη «σε αξιόπιστες δεσμεύσεις για την απαλλαγή από τον άνθρακα, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος για ένα μηδενικό ισοζύγιο εκπομπών έως το 2050»

«Δεν είμαστε σε καλό δρόμο αυτή τη στιγμή», προειδοποίησε. «Χρειαζόμαστε επαρκείς δεσμεύσεις για να μειώσουμε πραγματικά τις εκπομπές αυτή τη δεκαετία. Η επιστήμη μας λέει ότι είναι επείγον».

Αυξημένες φιλοδοξίες

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, τα Ηνωμένα Έθνη δημοσίευσαν την Έκθεση για το «Χάσμα Εκπομπών», του 2021, μια μελέτη που παρακολουθεί την προόοδο των χωρών παγκοσμίως σχετικά με την μείωση των εκπομπών ρύπων. «Ο πλανήτης θα αντιμετωπίσει μια καταστροφική αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2,7°C, εάν δεν δεσμευτούν τα κράτη σε υψηλότερους στόχους για το κλίμα», προειδοποιούν τα ΗΕ.

Σύμφωνα με τις ισχύουσες δεσμεύσεις, τα κράτη αναμένεται μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά 7,5% μέχρι το 2030. Το ποσοστό αυτό είναι κατά πολύ μικρότερο από τη μείωση των εκπομπών κατά 45% που απαιτείται σύμφωνα με τους επιστήμονες, αναφέρει η έκθεση του ΟΗΕ.

Ενώ η Ευρώπη, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο αυξάνουν τις δεσμεύσεις τους για το κλίμα πριν από τη Γλασκώβη, άλλες μεγάλες χώρες με σημαντικές εκπομπές ρύπων, όπως η Ινδία, η Κίνα, η Ρωσία και η Αυστραλία, εξακολουθούν να υστερούν.

«Αυτές είναι οι χώρες που μπορούν να κάνουν τη διαφορά όσον αφορά το συνολικό επίπεδο εκπομπών έως το 2030», δήλωσε ο Άντονι Φρόγκατ από το Τσάταμ Χάους, ενός βρετανικού think tank, σε πρόσφατη εκδήλωση της EURACTIV.

Ο Αλόκ Σάρμα, ο επερχόμενος πρόεδρος της COP26, δήλωσε: «Υπήρξε πρόοδος, αλλά όχι αρκετή. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε ιδιαίτερα τους μεγαλύτερους ρυπαντές, τα κράτη της G20, να αναλάβουν μεγαλύτερες δεσμεύσεις έως το 2030, εάν θέλουμε να διατηρήσουμε τον στόχο του 1,5°C κατά την κρίσιμη αυτή δεκαετία».

Η ΕΕ θα παρουσιαστεί στην COP26 ως παγκόσμιος ηγέτης στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, θέση που μπορεί να υποστηρίξει μετά την έκδοση της οδηγίας για το κλίμα από την Επιτροπή προς τα κράτη-μέλη που υλοποιεί την «Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία». Ακόμη, η ΕΕ θα προσκομίσει στη σύνοδο ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης για τη μείωση των εκπομπών κατά 55% έως το 2030, γνωστό ως «Fit for 55».

Κατά τη σύνοδο κορυφής της περασμένης εβδομάδας, οι 27 αρχηγοί κρατών της ΕΕ προέτρεψαν τις άλλες χώρες να μιμηθούν το παράδειγμα της ΕΕ θέτοντας πιο φιλόδοξους στόχους αναφορικά με το κλίμα. «Είναι σημαντικό να διατηρήσουμε το όριο της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας στο +1,5°C », αναφέρει η δήλωση χαρακτηριστικά και συνεχίζει πως είναι ανάγκη : «Οι μεγάλες οικονομίες που δεν έχουν επικαιροποιήσει ακόμα τις δεσμεύσεις τους για το κλίμα, να το κάνουν εγκαίρως για την COP26 και να παρουσιάσουν μακροπρόθεσμες στρατηγικές για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών έως το 2050».

Σύμφωνα με πηγές της ΕΕ, η Κίνα αναμένεται να ανακοινώσει το επικαιροποιημένο της πρόγραμμα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής – τη λεγόμενη «εθνικά καθορισμένη συνεισφορά» – πριν από τη σύνοδο της G20.

Κλείσιμο της ψαλίδας στη χρηματοδότηση των κρατών για την κλιματική αλλαγή

«Για να ενταχθούν όλες οι χώρες της G20 -συμπεριλαμβανομένων των αναπτυσσόμενων χωρών όπως η Βραζιλία, η Ινδονησία ή το Μεξικό- στη νέα στρατηγική για το κλίμα, θα απαιτηθεί πρόσθετη χρηματοδότηση από τις πλούσιες χώρες», τόνισε η φον ντερ Λάιεν.

«Κάνουμε πρόοδο, αλλά νομίζω ότι πρέπει να προσπαθήσουμε περισσότερο», δήλωσε η ίδια, αναφερόμενη σε πρόσφατη έκθεση που δείχνει ότι τα πλούσια κράτη θα τηρήσουν την υπόσχεσή τους για παροχή 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως προς τις αναπτυσσόμενες χώρες από το 2023.

Η κάλυψη αυτού του κενού είναι «ζήτημα φερεγγυότητας» των πλούσιων κρατών που φέρουν την ευθύνη για την υπερθέρμανση του πλανήτη, δήλωσε χαρακτηριστικά η φον ντερ Λάιεν.

Η ΕΕ και τα 27 κράτη μέλη της είναι ήδη ο μεγαλύτερος χρηματοδότης για το κλίμα, με περισσότερα από 25 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, ποσό που αναμένεται να αυξηθεί σύντομα, δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής.

«Δεσμεύτηκα να αυξήσω την συνδρομή αυτή κατά 5 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το 2027, αναμένοντας ότι και τα άλλα κράτη θα πράξουν ανάλογα», είπε.

Την περασμένη εβδομάδα, οι ηγέτες της ΕΕ επιβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους να αυξήσουν τη χρηματοδότηση για το κλίμα προς τις αναπτυσσόμενες χώρες και κάλεσαν «τις άλλες ανεπτυγμένες χώρες να αυξήσουν επειγόντως και τη δική τους συνδρομή στον συλλογικό στόχο της δημιουργίας ενός ταμείου ύψους 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως έως το 2025».

Πρωτοβουλίες της ΕΕ: Μεθάνιο, δάση και συνεργασία στον τομέα της καθαρής τεχνολογίας

Στη Γλασκώβη, η ΕΕ θα συμμετάσχει σε μια σειρά πρωτοβουλιών με στόχο την οικοδόμηση εμπιστοσύνης με άλλους μεγάλους φορείς εκπομπών ρύπων και αναπτυσσόμενες χώρες.

· Η πρώτη είναι η παγκόσμια δέσμευση για το μεθάνιο. Η υπόσχεση ΕΕ-ΗΠΑ, που ανακοινώθηκε μέσα στο μήνα, αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών μεθανίου κατά τουλάχιστον 30% έως το 2030. «Χαίρομαι που μέχρι στιγμής 60 χώρες έχουν δεσμευτεί μαζί μας», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, ενθαρρύνοντας και άλλες χώρες να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα.

· Δεύτερη είναι η οικονομική συνεισφορά ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ στην πρωτοβουλία «Παγκόσμια Δέσμευση για τα δάση», η οποία προορίζει 250 εκατομμύρια ευρώ για τη λεκάνη του Κονγκό.

· Τρίτον, είναι μια πρωτοβουλία για την καινοτομία με τον Αμερικανό δισεκατομμυριούχο Μπιλ Γκέιτς που ονομάζεται «Καταλύτης Ενεργειακής Καινοτομίας» (Breakthrough Energy catalyst). Η ιδέα είναι να αναβαθμιστούν οι αγορές για τεχνολογίες όπως το πράσινο υδρογόνο, τα βιώσιμα αεροπορικά καύσιμα, το σύστημα δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα (CCS) και οι τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας.

· Τέταρτον, είναι η σύναψη μιας εταιρικής σχέσης δίκαιης ενεργειακής μετάβασης με τη Νότια Αφρική. Υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας και της Γαλλίας, η εταιρική σχέση αυτή θα βοηθήσει τη Νότια Αφρική να καταργήσει νωρίτερα τον άνθρακα και να επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. «Εξακολουθούμε να εργαζόμαστε πάνω σε αυτό. Αλλά είμαι βέβαιη ότι θα δρομολογήσουμε αυτή τη νέα πρόταση, η οποία στη συνέχεια θα μπορούσε να γίνει πρότυπο για το πώς θα υποστηριχθεί η δίκαιη μετάβαση σε όλο τον κόσμο», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.

Το εγχειρίδιο του Παρισιού

Τέλος, η σύνοδος της Γλασκώβης θα επιχειρήσει να οριστικοποιήσει ένα εγχειρίδιο κανόνων για τις διεθνείς αγορές άνθρακα – το λεγόμενο άρθρο 6 της Συμφωνίας του Παρισιού.

Το βασικό ερώτημα εκεί είναι «πώς μετράμε τις επιτυχίες ή τα βήματα προς τα εμπρός στη μείωση των εκπομπών», εξήγησε η φον ντερ Λάιεν.

Οι χώρες και οι ιδιωτικές εταιρείες που συμμετέχουν σε διεθνή συστήματα εμπορίας εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα πρέπει «να διασφαλίζουν ότι δεν προβαίνουν σε διπλή καταμέτρηση των μειώσεων των εκπομπών τους», ανέφερε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε ανακοίνωσή της.

Το εγχειρίδιο περιλαμβάνει «πρόσθετους κανόνες» για τη θέσπιση «ενός καινούργιου διεθνούς μηχανισμού για την πιστοποίηση των αντισταθμιστικών οφελών του διοξειδίου του άνθρακα» και την «αποφυγή μέτρησης προηγούμενων μειώσεων εκπομπών».

5ετής κύκλος αναθεώρησης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οριστικοποίησε τη θέση της για την COP26 μέσα στο μήνα. Σε συνάντησή τους, στο Λουξεμβούργο στις 6 Οκτωβρίου, οι 27 υπουργοί Περιβάλλοντος της ΕΕ υποστήριξαν μια πρόταση σύμφωνα με την οποία όλες οι χώρες θα πρέπει πλέον να αυξάνουν τους εθνικούς τους στόχους για το κλίμα κάθε πέντε χρόνια – και όχι κάθε 10 χρόνια.

Ωστόσο, ο πενταετής κύκλος συμφωνήθηκε «από το 2031 και μετά» και «μόνο σε περίπτωση που όλα τα μέρη θα υποχρεωθούν να το πράξουν» – στάση που υιοθετήθηκε λόγω της απροθυμίας των ανατολικών κρατών μελών της ΕΕ.

Ίσως αυτό βέβαια, να αποδυναμώνει τη στάση της ΕΕ στην COP26 και να αποτελέσει μια δυσάρεστη υπενθύμιση της αποτυχημένης συνόδου κορυφής της Κοπεγχάγης για το κλίμα το 2009.

Οι πράσινοι επικριτές επισημαίνουν επίσης ότι ο κλιματικός στόχος της ΕΕ για το 2030 – η μείωση των εκπομπών αερίων κατά 55% σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990 – δεν είναι επαρκής για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της ΕΕ έως το 2050.

Οι παγκόσμιες εκπομπές πρέπει να μειώνονται κατά 7,6% ετησίως έως το 2030 ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του 1,5°C της συμφωνίας του Παρισιού, σύμφωνα με την έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για το «Χάσμα εκπομπών».

Αυτό θα απαιτούσε μείωση των εκπομπών στην Ευρώπη κατά 65% έως το 2030.