Οι φωνές των πολιτών, η εμπιστοσύνη και η σταθερή νομική βάση απαιτούνται για την αποτελεσματική χρήση των δεδομένων υγείας

«Υπάρχει μεγάλη ανάγκη συντονισμού μεταξύ των διαφόρων νομικών δεδομένων για να αποφευχθεί η σύγχυση». [LeoWolfert / SHUTTERSTOCK]

Οι ενδιαφερόμενοι φορείς στον τομέα της υγείας χαιρετίζουν τον Ευρωπαϊκό Χώρο Δεδομένων για την Υγεία (ΕΧΔΥ) ως μια φιλόδοξη πρωτοβουλία, αλλά επισημαίνουν τα δικαιώματα των πολιτών και την εκπροσώπησή τους στη διακυβέρνηση του συστήματος ως ζωτικής σημασίας.

Η πολυαναμενόμενη πρόταση EHDS παρουσιάστηκε στις 3 Μαΐου, παρέχοντας ένα εναρμονισμένο πλαίσιο για τη νομική βάση όσον αφορά τη δευτερογενή χρήση των δεδομένων υγείας στην ΕΕ.

Αλλά η εμπιστοσύνη των ασθενών στη λειτουργία του και στην επικείμενη επανάσταση των δεδομένων υγείας είναι απαραίτητη, λένε οι εμπλεκόμενοι.

Θα πρέπει «να διερευνήσουμε τομείς διακυβέρνησης όπου μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι οι ασθενείς συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων», όπως στο συμβούλιο του EHDS, δήλωσε ο Richard Price, επικεφαλής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης για τον Καρκίνο, σε εκδήλωση αυτή την εβδομάδα, όπου οι ενδιαφερόμενοι είχαν τον πρώτο τους λόγο σχετικά με την πρόταση EHDS.

Ο Price υπογράμμισε το κρίσιμο ζήτημα της εμπιστοσύνης, χαρακτηρίζοντάς το «ζωτικό συστατικό για να λειτουργήσουν ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες σχετικά με τα δεδομένα υγείας». Πρότεινε, μάλιστα, ότι η εξέταση του τρόπου με τον οποίο «το συμβούλιο δεδομένων εργάζεται και λειτουργεί θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία» για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης.

Για την Jennifer Lyn Baker, αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Βιοϊατρική Συμμαχία στην Ευρώπη, είναι ζωτικής σημασίας να υπάρχει ένας «σαφής και υποχρεωτικός χώρος» για τους ιατρικούς, κλινικούς και βιοϊατρικούς ερευνητές και για τους ασθενείς και τους πολίτες.

«Ως εκ τούτου, τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο, πιστεύουμε ότι ο ευρωπαϊκός χώρος δεδομένων υγείας θα πρέπει να περιλαμβάνει κανονισμούς για την υποχρεωτική σύνθεση των συμβουλευτικών επιτροπών, ώστε να διασφαλιστεί ότι ακούγονται όλες οι απόψεις», δήλωσε η Baker.

Ερωτηθείσα από τη EURACTIV στη συνέντευξη Τύπου μετά την παρουσίαση της πρότασης EHDS, η Επίτροπος Υγείας της ΕΕ Στέλλα Κυριακίδου διαβεβαίωσε ότι «οι οργανώσεις ασθενών μπορούν, φυσικά, να εκπροσωπούνται στο συμβούλιο».

Διασφάλιση της εμπιστοσύνης κατά την επεξεργασία των δεδομένων

Όταν η πρόταση EHDS παρουσιάστηκε πριν από μία εβδομάδα (3 Μαΐου) από τους αντιπροέδρους της Επιτροπής Μαργαρίτη Σχοινά και Στέλλα Κυριακίδου, τόνισαν ότι «σέβεται τα δικαιώματα των πολιτών και των ασθενών».

Ταυτόχρονα, οι πολίτες πρέπει να είναι σίγουροι ότι τα δικαιώματά τους θα γίνονται σεβαστά και να εμπιστεύονται ότι οι άνθρωποι που χειρίζονται τα δεδομένα τους θα τα διαχειρίζονται με ασφάλεια. Η πτυχή της εμπιστοσύνης είναι πιο εύκολη στα λόγια παρά στην πράξη και θα απαιτήσει κάτι περισσότερο από την απλή εκπροσώπηση σε ένα συμβούλιο EHDS.

Ένα σημείο που πρέπει να εξεταστεί είναι η ανωνυμοποίηση των δεδομένων, δήλωσε η Sara Roda, ανώτερη σύμβουλος πολιτικής της ΕΕ στη Μόνιμη Επιτροπή Ευρωπαίων Ιατρών.

«Χαιρετίζουμε την ανωνυμοποίηση ως κανόνα για την επεξεργασία δεδομένων υγείας για δευτερογενή χρήση και την απαγόρευση επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας των ηλεκτρονικών δεδομένων υγείας. Πιστεύουμε ότι οι κυρώσεις θα πρέπει να είναι υψηλές σε περίπτωση επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας των προσωπικών δεδομένων», δήλωσε η Roda.

Στο πλαίσιο αυτό, υποστήριξε ένα σημείο της πρόσφατης κοινής γνώμης του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ) και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ) σχετικά με την προτεινόμενη Πράξη περί δεδομένων, ζητώντας «ρητή απαγόρευση της κατάρτισης προφίλ φυσικών προσώπων».

«Η επεξεργασία δεδομένων υγείας δεν θα πρέπει να επιτρέπει την εξαγωγή ακριβών συμπερασμάτων σχετικά με την ιδιωτική ζωή των ατόμων ή να οδηγεί σε υψηλότερους κινδύνους για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες τους», πρόσθεσε.

Η Roda δήλωσε ότι εάν ένας ασθενής δεν δώσει τη συγκατάθεσή του για τη χρήση των δεδομένων υγείας του, αυτό θα πρέπει να γίνεται σεβαστό, αλλά όσον αφορά την πρωτογενή χρήση, οι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν ότι είναι με δική τους ευθύνη εάν δεν δώσουν τη συγκατάθεσή τους.

Λιγότερος νομικός κατακερματισμός

Όταν παρουσιάστηκε η πρόταση, η κα Κυριακίδου τόνισε ότι η EHDS απαιτεί ένα πρόσθετο επίπεδο προστασίας της ασφάλειας σε σύγκριση με το ήδη ισχυρό πλαίσιο προστασίας της ιδιωτικής ζωής της ΕΕ, ώστε οι πολίτες να μπορούν «να είναι βέβαιοι ότι τα προσωπικά τους δεδομένα υγείας θα αντιμετωπιστούν με τη μεγαλύτερη δυνατή προσοχή και θα υποστηρίζονται από πολύ ισχυρή προστασία και ασφάλεια δεδομένων».

Όσον αφορά τη νομική βάση, οι ενδιαφερόμενοι στην εκδήλωση της Δευτέρας ελπίζουν σε λιγότερο νομικό κατακερματισμό μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Όπως έχει ήδη αναφέρει η EURACTIV, μέρος των νομικών εμποδίων που εντοπίστηκαν για τη δευτερογενή χρήση των δεδομένων υγείας είναι οι διαφορετικές εφαρμογές του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (GDPR) από τα κράτη μέλη, οι οποίες συχνά εμποδίζουν την έρευνα για φάρμακα και ασθένειες.

Ας ελπίσουμε ότι η EHDS μπορεί να διευκολύνει μια «πιο εναρμονισμένη προσέγγιση και λιγότερο κατακερματισμό σε εθνικό επίπεδο», δήλωσε η Jelena Malinina, διευθύντρια δεδομένων ασθενών στο EURORDIS – Ευρώπη των Σπάνιων Παθήσεων.

«Υπάρχει μεγάλη ανάγκη συντονισμού μεταξύ των διαφόρων νομικών δεδομένων για να αποφευχθεί η σύγχυση», πρόσθεσε η Malinina, υπογραμμίζοντας τόσο τον GDPR όσο και άλλες τρέχουσες νομοθετικές προτάσεις, όπως ο νόμος για τη διακυβέρνηση των δεδομένων.

Η γενική διευθύντρια της DIGITALEUROPE Cecilia Bonefeld-Dahl δήλωσε στη EURACTIV ότι, αν και ο GDPR παρέχει ένα σταθερό πλαίσιο για την προστασία των δεδομένων, οι διαφορετικές εφαρμογές του στα κράτη μέλη έχουν δημιουργήσει ένα άσκοπα διχασμένο τοπίο.

«Αυτό έχει οδηγήσει σε αβεβαιότητα σχετικά με τη διεξαγωγή έρευνας για την υγεία με προστασία από τον GDPR σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ και τις προσαρμογές του. Ως εκ τούτου, τυχόν πρόσθετοι κανόνες θα πρέπει να στοχεύουν στην επίλυση του προβλήματος του νομικού κατακερματισμού, ώστε να καταστεί δυνατό και επιτυχές το ασφαλές περιβάλλον της EHDS για την επαναχρησιμοποίηση δεδομένων», πρόσθεσε.