Ξανθός: Να ξαναδούμε τις αρμοδιότητες της Κομισιόν στην υγεία και τα φάρμακα

Ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός (δεξιά) με τον ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, Στέλιο Κούλογλου (αριστερά) [Sarantis Mihalopoulos]

Η εξασφάλιση της καινοτομίας και της πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμα φάρμακα και θεραπείες είναι μια «δύσκολη εξίσωση», δήλωσε ο υπουργός Υγείας Ανδρέας Ξανθός σε συνέντευξη του στη EURACTIV, στα πλαίσια της εκδήλωσης «Το όραμα της Αριστεράς για μια βιώσιμη φαρμακευτική πολιτική» που διοργάνωσε η GUE-NGL στις 6 Νοεμβρίου, στις Βρυξέλλες.

Μίλησε στον δημοσιογράφο Σαράντη Μιχαλόπουλο.

Ποιά είναι η δίκαιη φαρμακευτική πολιτική για την ευρωπαϊκή αριστερά; Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε την καινοτομία και παράλληλα την πρόσβαση των ασθενών στα απαραίτητα φάρμακα/θεραπείες;

Αυτή είναι μια δύσκολη εξίσωση που έχει τρεις κρίσιμους συντελεστές: ο ένας είναι πώς θα ενθαρρυνθεί η καινοτομία, η έρευνα και η παραγωγή νέων αποτελεσματικών φαρμάκων που έχουν προστιθέμενη θεραπευτική αξία.

Ακόμη, έχουμε το ζήτημα της εγγυημένης καθολικής και ισότιμης πρόσβασης των Ευρωπαίων πολιτών στα νέα θεραπευτικά σχήματα. Η τρίτης παράμετρος είναι το ζήτημα της βιωσιμότητας των συστημάτων υγείας. Χρειάζεται μια παρέμβαση που θα καλύπτει και τα τρία σκέλη. Πρέπει να δούμε το ζήτημα της ενθάρρυνσης της καινοτομίας αναβαθμίζοντας όμως τον δημόσιο έλεγχο σε αυτή την υπόθεση.

Ήδη ένα μεγάλο μέρος από την χρηματοδότηση, τουλάχιστον σε άλλες χώρες του κόσμου, φαίνεται ότι έχει σχέση με δημόσιους πόρους. Δηλαδή ερευνητικά ινστιτούτα, πανεπιστήμια,τα οποία παράγουν έρευνα και την αξιοποιεί η φαρμακοβιομηχανία. Εκεί νομίζω ότι πρέπει να βρούμε ένα μοντέλο αναβαθμισμένης δημόσιας παρουσίας και στο πεδίο της έρευνας και της ανάπτυξης και μάλιστα αυτό θα διευκολύνει να στραφεί αυτή η έρευνα και σε φαρμακευτικά προϊόντα τα οποία δεν έχουν αγοραία λογική, να μην συμφέρει δηλαδή η επένδυση σε αυτά είτε διότι ο πληθυσμιακός στόχος είναι περιορισμένος ή διότι εάν υπάρχει ριζική εκρίζωση ενός νοσήματος δεν έχει με την στενή έννοια εμπορική αξία μακροπρόθεσμα.

Η εγγυημένη κάλυψη είναι το κρίσιμο ζήτημα: οφείλομε σήμερα, ιδιαίτερα οι ευρωπαϊκές χώρες, να ενισχύσουν αυτή την προσέγγισης για τις ανάγκες των ασθενών, χωρίς αποκλεισμούς. Είναι σε απόλυτη συνάφεια και με τα προτάγματα του ΠΟΥ, και συνιστά παράλληλα και την διαχωριστική γραμμή μεταξύ προοδευτικής και συντηρητικής πολιτικής.

Και τα τρία σκέλη προκειμένου να υλοποιηθούν απαιτούν αναβαθμισμένη ευρωπαϊκή πολιτική στους τομείς της υγείας και του φαρμάκου. Μέχρι τώρα η προσέγγιση ήταν εθνική αρμοδιότητα, η Κομισιόν δεν έχει λόγο ή μάλλον ένα περιθωριακό ρόλο. Οι χώρες που έχουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα έχουν πολύ πιο ζωτική ανάγκη να προχωρήσουμε σε κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο που να εγγυάται αυτές τις παραμέτρους. Υπάρχει μεγάλη αντίσταση από μεγάλες χώρες, ειδικά αυτές που έχουν ισχυρή εγχώρια φαρμακοβιομηχανία. Το αίτημα είναι να ξαναδούμε τις αρμοδιότητες της Επιτροπής και να προωθηθούν βήματα συντονισμού και συνεργασίας, ανταλλαγής πληροφοριών.

Πώς πάει η συνεργασία με τα υπόλοιπα κράτη μέλη του ευρωπαϊκού νότου αναφορικά με τις κοινές διαπραγματεύσεις τιμολόγησης των φαρμάκων με τις φαρμακευτικές εταιρείες;

Έχουν γίνει αρκετά σημαντικά βήματα. Έχουμε δυο πρωτοβουλίες σε εξέλιξη, η μια είναι της κεντρικής Ευρώπης Beneluxa, στην οποία έχουν προσχωρήσει τώρα η Δανία και η Ιρλανδία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Αυστρία

Και η Πρωτοβουλία της Βαλέτα, που είναι 6 χώρες του ευρωπαϊκύ νότου, Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Κύπρος, Πορτογαλία, Μάλτα και τρεις των Βαλκανίων, Ρουμανία, Σλοβενία και Κροατία

Η προσπάθεια αποσκοπεί οι χώρες αυτές να υιοθετήσουν μια κοινή προσέγγιση και στο ζήτημα της αξιολόγησης των νέων φαρμάκων ότι έχουν προστιθέμενη θεραπευτική αξία, αλλά και στις διαπραγματεύσεις για τιμές. Θεωρούμε αυτό είναι μονόδρομος και πρέπει να το αντιληφθεί και η Κομισιόν, οι εκπρόσωποι των ασθενών και οι πολιτικές δυνάμεις, ΜΚΟ αλλά κυρίως η φαρμακοβιομηχανία. Το σύστημα είναι μη βιώσιμο σήμερα, η τάση να παράγονται συνεχώς νέα φαρμακευτικά προϊόντα σε πανάκριβες τιμές θέτει το σύστημα σε αστάθεια ακόμη και σε πλούσιες χώρες, και δεν υπάρχει περίπτωση να επιτρέψουμε η πρόσβαση στα σύγχρονα φάρμακα να είναι μόνο υπόθεση των πλουσίων χωρών και ανθρώπων.

Αναφορικά με την Βαλέτα, τόνισε ότι επόμενος στόχος είναι να θωρακιστεί νομικά η διαδικασία αυτή, διότι δεν είναι εύκολο το αποτέλεσμα μιας κοινής διαπραγμάτευσης σε επίπεδο πολυμερούς συνεργασίας να μπορεί μετά να ισχύσει και να ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο και στα τιμολογιακά ζητήματα κάθε χώρας.

Η Αθήνα έχει ήδη κάνει μια πρόταση για το νομικό πλαίσιο ως βάση συζήτησης και τα συμμετέχοντα κράτη έχουν στείλει τις προτάσεις τους, στην επόμενη συνάντηση τέλη του μηνός στο Βουκουρέστι ελπίζουμε ότι θα προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα. Είναι μια πρωτόγνωρη διαδικασία για το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι αλλά στο βαθμό που αρχίσουν να εδραιώνονται αυτά τα βήματα το τοπίο θα αλλάξει ριζικά, ειδικά ο συσχετισμός ανάμεσα στα επιχειρηματικά συμφέροντα και στις ανάγκες της κοινωνίας.

Έχουμε πρόοδο στο ΗΤΑ;

Για πρώτη φορά έχουμε ένα μηχανισμός αξιολόγησης της καινοτομίας. Έχουμε μια επιτροπή η οποία απαρτίζεται από ανθρώπους υψηλού επιστημονικού κύρους, δεν αμσφισβητήθηκε από κανέναν η ανεξαρτησία και επιστημονική τους εγκυρότητα.

Αξιολογεί τα νέα φάρμακα, προσπαθεί να οργανώσει και ένα δίκτυο εξωτερικών αξιολογητών, που θα συνδράμουν με το έργο τους λόγω του μεγάλου όγκο εργασίας. Το σημαντικό είναι ότι η επιτροπή αυτή είναι σε διασύνδεση με την Επιτροπή Διαπραγμάτευσης: κοινώς, κάθε φάρμακο που αξιολογείται υποχρεωτικά παραπέμπεται για διαπραγμάτευση στην Επιτροπή Διαπραγμάτευσης του Υπουργείου Υγείας και η τελική εισήγηση για την έγκριση αποζημίωσής του συνεκτιμά και το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης. Συνεπώς, δεν είναι τα κλινικά δεδομένα, υπάρχει και το σκέλος του κόστους-οφέλους.

Νομίζω θα έχουμε τη δυνατότητα να πετύχουμε πιο προσιτές τιμές, δεν θέλουμε να βάλουμε εμπόδια στα νέα φάρμακα. Η Ελλάδα αυτή την περίοδο είναι από τις πιο προσβάσιμες στην είσοδο νέων φαρμάκων και χωρίς αποκλεισμούς.

Σιγά σιγά θα ξεκινήσουμε να επαναξιολογούμε και να επαναδιαπραγματευόμαστε την τιμή και σε όσα φάρμακα υψηλούς κόστους που έχουν εγκριθεί και είναι ήδη στην αγορά, πχ ογκολογικά, τα αυτοάνοσα κλπ.

Στην παρούσα φάση προετοιμάζουμε μια οργανωμένη παρέμβαση για τη δημιουργία ενός οργανισμού ΗΤΑ κατά τα πρότυπα χωρών της ΕΕ, ο οποίος θα είναι ένας δημόσιος φορέας που θα έχει και την κατάλληλη στελέχωση που θα διασφαλίζει ότι θα αξιολογούνται οι νέες θεραπείες και θα αποζημιώνοναι αυτές που πραγματικά έχουν προστιθέμενη θεραπευτική αξία.

Έχετε θεσπίσει μέτρα μείωσης της σπατάλης/ελέγχου της συνταγογράφησης; Ποτε βλέπετε να αποδίδουν;

Για πρώτη φορά έχουμε σε λειτουργία περίπου γύρω στα 60 θεραπευτικά πρωτόκολλα στο σύστημα εθνικής συνταγογράφησης, περίπου 80 έτοιμα τα οποία ενσωματώνουμε συνεχώς στην καθημερινή πρακτική για να είμαστε σίγουροι ότι η συνταγογράφηση και η διάθεση των νέων και παλιών φαρμάκων γίνεται εκεί που πραγματικά χρειάζεται και ότι δεν υπάρχουν μηχανισμοί προκλητής ζήτησης και σπατάλης.

Αυτά τα μέτρα μέτρα δυστυχώς έχουν μια πιο μακροπρόθεσμη απόδοση για αυτό αυτή την περίοδο έχουμε μια συνεχή τάση αύξησης της φαρμακευτικής δαπάνης. Πρώτον, καλύψαμε συνολικά όλο τον κόσμο και τους ανασφάλιστους πολίτες, μόνο για τους τελευταίους φέτος η δαπάνη θα προσεγγίσει τα 200 εκ ερώ. Αυτό αντιλαμβάνεστε ότι δημιουργεί υπέρβαση των κλειστών προϋπολογισμών που είναι πολύ χαμηλοί σήμερα.

Στην Ελλάδα οι υποχρεωτικές επιστροφές (clawback and rebates) είναι 3,5 φορές πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πως σκοπεύετε να το αντιμετωπίσετε  αυτό;

Υπάρχει και μια δυσφορία της βιομηχανίας ότι αυξάνεται το clawback και οι επιστροφές. Πληρώνουμε σήμερα τα σπασμένα μιας περιόδου απόλυτης ασυδοσίας, έλλειψης μηχανισμών ελέγχου άκρατης κερδοσκοπίας και φαύλης διαχείρισης.

Αυτό αφορά σε μια περίοδο 15-20 ετών. Είχαμε μια έκρηξη της φαρμακευτικής δαπάνης στη χώρα που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από τα πληθυσμιακά και επιδημιολογικά δεδομένα. Αυτό οδήγησε στο να στοχοποιηθεί ο τομέας του φαρμάκου από τους δανειστές, να υπάρξουν παρεμβάσεις οριζόντιου χαρακτήρα δραστικών περικοπών. Από την ασυδοσία φθάσαμς στην ισοπέδωση και τώρα προσπαθούμε μια νέα ισορροπία.

Χωρίς να κάνουμε εκπτώσεις στη γραμμή της εγγυημένης πρόσβασης χωρίς διακρίσεις, θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι θα υπάρχει ένας έλεγχος της ζήτησης και με βάση επιστημονικά κριτήρια και όχι αυθαίρετα λογιστικά κριτήρια.

Η βιομηχανία έχει επιβαρυνθεί αυτή την περίοδο, όντως, αλλά να υπενθυμίσω ότι αυτοί που έχουν επιβαρυνθεί περισσότερο είναι οι ίδιοι οι πολίτες που έχουν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό out-of-pocket πληρωμών για να έχουν τα φάρμακά τους. Και η βιομηχανία αλλά και η κοινωνία και φυσικά το κράτος, το οποίο σταδιακά πρέπει να αρχίσει να επενδύει περισσότερους πόρους.

Φέτος έχουμε μια πρώτη ενίσχυση του κλειστού προϋπολογισμού για τα νοσοκομειακά φάρμακα για το 2019 κατά 45 εκ, μια προσαύξηση 10%.

Είναι το πρώτο βήμα που κάνουμε στη νέα μεταμνημονιακή περίοδο έχοντας μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο. Η τάση θα είναι αυτή. Τα διαρθρωτικά μέτρα αξιολόγησης και συνταγογράφησης αποδίδουν τόσο θα μειώνεται η υπέρβαση και θα περιορίζεται η επιβάρυνση από τα clawbacks και rebates.

Στην Ελλάδα υπάρχει έντονη συζήτηση για τα σκάνδαλα στον χώρο της υγείας. Σταδιακά βγαίνει και το σχετικό πόρισμα της Ελληνικής Βουλής. Πόσο εκτιμάτε την απώλεια δημόσιου χρήματος στον χώρο της υγείας;

Είναι πολύ δύσκολο να εκτιμηθεί. Υπάρχουν διάφορες καταθέσεις στην δικαιοσύνη που είναι προστατευόμενοι μάρτυρες στην υπόθεση Novartis που κάνουν λόγο για πολλές δεκάδες δις. Αυτό μένει να αποδειχθεί από την συγκεκριμένη δικαστική έρευνα που είναι σε εξέλιξη.

Για πρώτη φορά γίνεται μια τέτοια σοβαρής και εκ βάθους έρευνα και η αλήθεια είναι ότι ενώ όλοι ήξεραν ότι γινόταν πάρτ στον τομέα της υγείας και του φαρμάκου στην ουσία ποτέ δεν υπήρξε η πολιτική βούληση για ανοίξει δημόσια αυτή η συζήτηση και να αντιμετωπιστεί με σοβαρό και θεσμικό τρόπο.

Μας ενδιαφέρει αυτή η έρευνα να καταλήξει. Οι πολιτικές ευθύνες είναι αυταπόδεικτες. Τα κόμματα που είχαν την ευθύνη της διαχείρισης όλα αυτά τα χρόνια προφανώς έχουν τεράστιες πολιτικές ευθύνες, τόσο στο υπουργείο υγείας όσο και στο υπουργείο ανάπτυξης και εμπορίου, που εκεί γινόταν η τιμολόγηση μέχρι το 2010. Ήταν ένα μεγάλο κενό αδιαφάνειας στο πώς τιμολούνταν τα φάρμακα εκείνη την περίοδο.

Ας ενδιαφέρει να αποδοθούν και ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες είτε σε κρατικούς λειτουργούς είτε σε πολιτικά πρόσωπα, θα το διευρευνήσει και θα αποφασίσει η δικαιοσύνη, αλλά αυτό που μας ενδιαφέρει περισσότεροι είναι να ενισχύσουμε θεσμικές παρεμβάσεις που θωρακίζουν το σύστημα υγείας. Ο κόσμος πρέπει να πειστεί ότι μετά από λίγα χρόνια δεν θα συζητάμε τα ίδια πράγματα.

X