Ελένη Αντωνιάδου: Το διάστημα ευκαιρία για την ανάπτυξη και την καινοτομία στην Ελλάδα

Η Δρ. Ελένη Αντωνιάδου

Η ίδρυση της Ελληνικής Διαστημικής Υπηρεσίας αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία για την προώθηση της επιχειρηματικότητας, την έρευνα στα Ελληνικά πανεπιστήμια και την ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών καλύπτοντας ένα μεγάλο κενό δεκαετιών, τόνισε η διεθνώς αναγνωρισμένη Ελληνίδα επιστήμονας Ελένη Αντωνιάδου σε συνέντευξή της στη Euractiv.gr. Όσο για το brain drain των Ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό; Την απάντηση σύμφωνα με την Αντωνιάδου την έχει ήδη δώσει ο Νίκος Καζαντζάκης: «να μην καταδέχεσαι να ρωτάς: ‘Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;’ Πολέμα!»

Η Ελένη Αντωνιάδου έδωσε συνέντευξη στο δημοσιογράφο της Euractiv.gr Σταύρο Μαυρογένη στο πλαίσιο των ετήσιων βραβείων του Ευρωπαϊκού Γραφείου Πατέντας που έγιναν στη Βενετία  φέτος στις 13-15 Ιουνίου 2017 (European Inventor Award), στον οποίο ήταν ένα από τα μέλη της κριτικής επιτροπής. 

Η Ελένη Αντωνιάδου είναι μια νέα Ελληνίδα επιστήμονας η οποία πλέον θεωρείται μια από τις πιο καταξιωμένες στο χώρο της. Και επάξια. Η Ελένη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και ξεκίνησε τις προπτυχιακές της σπουδές στην Ελλάδα, με αντικείμενο την Πληροφορική στη Βιοϊατρική και στη συνέχεια έκανε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στη «Βιομηχανική», «Νανοτεχνολογία και Αναγεννητική Ιατρική» και στη «Διοίκηση Επιχειρήσεων για Βιοεπιστήμονες» στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις και το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Το 2012, η NASA επέλεξε την Ελένη μεταξύ 1.200 φοιτητών για να φοιτήσει στη NASA Academy και συγκεκριμένα, στον τομέα Βιοεπιστημών, Νανοτεχνολογίας και Εξερεύνησης του πλανήτη Άρη.

Μπορεί να είναι μόλις 28 ετών, αλλά έχει καταφέρει ήδη να κάνει την διαφορά στον τομέα της Ιατρικής, να εργαστεί στη NASA, να μπει στην λίστα του Forbes «των 30 κάτω των 30» στον τομέα της Υγείας και να ιδρύσει την start up «Μεταμόσχευση χωρίς Δωρητές». Έναν χρόνο αργότερα, το 2013, ανακηρύχθηκε Γυναίκα της Χρονιάς στα FDM Everywoman Technology Awards και το 2014 βραβεύτηκε με το Cartier Women’s Initiative Award για τη συμβολή της στην επιστήμη της βιοτεχνολογίας.

 

Τι σήμαινε για σένα η συμμετοχή στην κριτική επιτροπή των βραβείων του European Patent Office?

Είναι ιδιαίτερη τιμή για μένα να συμμετέχω στην κριτική επιτροπή του Ευρωπαϊκού Γραφείου Ευρεσιτεχνίας, τόσο γιατί αποτελεί μια αναγνώριση της συνεισφοράς μου στους διεπιστημονικούς τομείς της Αναγεννητικής Ιατρικής και της Βιοαστροναυτικής, όσο και για τη συμβολική σημασία της επιλογής μου ως γυναίκα επιστήμονας, και φυσικά ως Ελληνίδα.

Είναι μια πολύτιμη εμπειρία για να συνθέσουμε από τις επιτυχημένες ιστορίες καινοτομίας, να αναρωτηθούμε για την επάρκεια αλλά και την ανεπάρκεια του συστήματος κατοχύρωσης πατεντών και να εμπνευστούμε για να διευρύνουμε την προσβασιμότητα της καινοτομίας σε χρήσιμες εφαρμογές στην κοινωνία.

Τα τελευταία χρόνια λόγω της κρίσης έχουν φύγει από την Ελλάδα πάνω από 300.000 νέοι Έλληνες επιστήμονες. Πιστεύεις ότι μπορούμε από το brain drain να φτάσουμε με κάποιο τρόπο στο brain gain;

Νομίζω είναι θεμιτό για κάθε νέο επιστήμονα να διδαχθεί και να αναμετρηθεί σε ξένες παλαίστρες και όπως είπε ο Καζαντζάκης «να μην καταδέχεσαι να ρωτάς: ‘Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;’ Πολέμα!». Πιστεύω ότι μπορούν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για το brain gain μόνο αν εμείς που επιζητούμε να επιστρέψουμε πραγματοποιήσουμε συστηματικές κινήσεις για να χτίσουμε τις απαραίτητες γέφυρες με τον ακαδημαϊκό, επιχειρηματικό και πολιτειακό καθεστώς της χώρας. Δεν γίνεται να περιμένουμε να μας προσκαλέσουν, πρέπει να προσκαλέσουμε τους εαυτούς μας.

Μπορείς να μας μιλήσεις λίγο για τη δουλειά σου στη μεταμόσχευση τεχνητών οργάνων; Θεωρείς ότι το μέλλον είναι στη βιοτεχνολογία;

Η αναγεννητική ιατρική και η μηχανική των ιστών μέσω βλαστοκυττάρων είναι δύο τομείς που μπορούν να υπερβούν συνθετικά τα φράγματα που προτάσσουν ανίατες ασθένειες και να δημιουργήσουν εναλλακτικές θεραπευτικές οδούς για την μεταμόσχευση βιο-τεχνητών ιστών και οργάνων. Η επιρροή των πεδίων αυτών στην ιατρική και την φαρμακευτική είναι καθοριστική, καθώς πλέον υφίσταται η δυνατότητα μελέτης της φαρμακοδυναμικής ουσιών και της παθογένειας ασθενειών χωρίς τη χρήση ζωικών μοντέλων αλλά μέσω βιοτεχνητών ιστών που καλλιεργούνται από ανθρώπινα βλαστοκύτταρα.

Είναι επιτακτική η ανάγκη να εκλείψει η λογική του να κόβεις ολόκληρο δάσος για να ξεφορτωθείς ένα ξερό δέντρο (δηλαδή να καταστρέφονται υγιείς ιστοί και κύτταρα ως θεραπευτική παρενέργεια). Ευελπιστώ ότι η συνεισφορά της αναγεννητικής ιατρικής στην κλινική πράξη θα μειώσει δραματικά τον χρόνο αναμονής για τη λήψη μοσχευμάτων, θα δημιουργήσει νέα μοντέλα και πρωτόκολλα ιατρικής έρευνας και θα αυξήσει την ποιότητα ζωής όλων μας αλλάζοντας την ιατρική επιστήμη όπως την γνωρίζουμε σήμερα.

Ποια είναι τα όρια με τη βιοηθική;

Ο τομέας της αναγεννητικής ιατρικής παρουσιάζει πολυσύνθετα ερωτήματα βιοηθικής σχετικά με τις εφαρμογές της, από την επιγενετική ρύθμιση εμβρυικών βλαστοκυττάρων, τον επαναπρογραμματισμό ενηλίκων κυττάρων, την τροποποίηση του γονιδιώματος μέχρι και την αναγέννηση οργάνων.

Είναι επιτακτική η ανάγκη να καλλιεργείται η ελευθερία στην έρευνα εμποτισμένη με ουμανιστικές αξίες ενώ ταυτόχρονα να εντείνεται ο διεπιστημονικός διάλογος για τις επιπτώσεις των εφαρμογών της και την χρησιμότητά τους για την πρόοδο και την ποιότητα της ζωής.

Πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε την ίδρυση της Ελληνικής Διαστημικής Υπηρεσίας. Ποια είναι προσδοκώμενα οφέλη; Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Αναμέναμε εδώ και δεκαετίες την ίδρυση της Ελληνικής Διαστημικής Υπηρεσίας για να αξιοποιηθούν στρατηγικά δράσεις μεγάλης κλίμακας Φορέων Διαστημικής Έρευνας, για την προώθηση διαστημικών εφαρμογών (TRP (Technology Readiness Level),) και την ανάπτυξη της διαστημικής τεχνογνωσίας της Ελληνικής Βιομηχανίας, την περαιτέρω εκμετάλλευση Ελληνικών υποδομών (HELIOS, HELLASAT, MSG, EPS, SAF).

Επιπλέον ευελπιστούμε στην προσέλκυση νέων ερευνητικών προγραμμάτων και πόρων συνεργατικά με πανεπιστήμια και διαστημικά ινστιτούτα σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, η δορυφορική πλοήγηση, η μετεωρολογία, η γεωργία ακριβείας, η ασφάλεια και η διαστημική βιοτεχνολογία.

Φυσικά οι εθνικές προτεραιότητες της διαστημικής πολιτικής επικεντρώνονται αρχικά στα ορατά οφέλη από την άσκηση των δικαιωμάτων της χώρας στο διαστημικό φάσμα, αλλά και την προώθηση επιχειρηματικών σχημάτων (spin off) που βασίζονται σε τεχνογνωσία που έχει παραχθεί στα Ελληνικά Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα προς την εμπορική τους αξιοποίηση στο εξωτερικό (technology transfer programmes).

Ζεις πλέον μόνιμα στο εξωτερικό μεταξύ ΗΠΑ και Λονδίνου. Εξαιτίας της κρίσης η εικόνα της χώρας μας εξακολουθεί να παραμένει αρνητική. Υπάρχει τρόπος να την αλλάξουμε;

Νομίζω έχει σημασία να αλλάξουμε τις συνθήκες διαβίωσης στην Ελλάδα για να γίνουν πιο ανθρώπινες, γιατί λίγη σημασία έχει πια η εικόνα της χώρα και ποιες συγκυρίες ή πια συμφέροντα την υπονομεύουν. Σύμφωνα με την έρευνα της διαΝΕΟσις σε κατάσταση ακραίας φτώχειας βρέθηκαν σχεδόν 1.5 εκατ. Έλληνες, και για την καταπολέμηση της δεν φτάνουν διαρθρωτικές αλλαγές, ένα νέο παραγωγικό μοντέλο ή μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, είναι επιτακτική η άμεση στήριξη και η αλληλεγγύη από όλους μας.

X