Ξεχωριστοί Κόσμοι: Ελβετία και ΕΕ συνεχίζουν τους «παράλληλους μονολόγους»

Τη Δευτέρα (15 Νοεμβρίου), ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς συναντήθηκε με τον αντιπρόεδρο της Επιτροπής Μάρος Σέφκοβιτς σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης των σχέσεων της ΕΕ και της Ελβετίας. [Lukasz Kobus (European Commission Audiovisual Service)]

Στις Βρυξέλλες κατέφθασε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών για να ξεκινήσει πολιτικό διάλογο με την ΕΕ, έξι μήνες μετά την απόφαση της ελβετικής κυβέρνησης να σταματήσει τις διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών. Ωστόσο, δεν προβλέπεται να γίνει κάποια συμφωνία σύντομα, όπως υποστηρίζουν οι αναλυτές.

Τη Δευτέρα (15 Νοεμβρίου), ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς συναντήθηκε με τον αντιπρόεδρο της Επιτροπής Μάρος Σέφκοβιτς σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης των σχέσεων της ΕΕ και της Ελβετίας.

Σημειώνεται ότι η ΕΕ είναι ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Ελβετίας, ενώ η Ελβετία είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ. Σε πολιτικό επίπεδο, ωστόσο, τα πράγματα εξελίσσονται λιγότερο ομαλά.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Οι πάνω από 100 διμερείς συμφωνίες που έχουν υπογραφεί μεταξύ των δύο μερών υποδεικνύουν την ύπαρξη συνεργασίας μεταξύ ΕΕ και Ελβετίας. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιέζει για τη θέσπιση μιας συμφωνίας που θα διασφαλίζει ότι η Ελβετία δεν θα υπονομεύει την ενότητα της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.

Όμως τον Μάιο του 2021, μετά από επτά χρόνια η ελβετική κυβέρνηση έβαλε τέλος στις σχετικές διαπραγματεύσεις αφού πρόβαλε τις ανησυχίες της σχετικά με την μετανάστευση, τα εργασιακά δικαιώματα και με την εξουσία που θα αποκτούσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με την εν λόγω συμφωνία.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όμως, είχε ήδη αρχίσει να στενεύει τα όρια της διαπραγμάτευσης: υποστήριζε ότι οι ισχύουσες διμερείς συμφωνίες θα επικαιροποιηθούν, ενώ νέες συμφωνίες σχετικές με την πρόσβαση στην ενωσιακή αγορά θα συναφθούν μόνο εάν υιοθετηθεί η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία.

Από τον Μάιο, ωστόσο, η Επιτροπή έχει σκληρύνει περαιτέρω τη στάση της. Ειδικότερα, αρνείται την πρόσβαση της Ελβετίας στο ερευνητικό πρόγραμμα της ΕΕ «Ορίζοντας Ευρώπη» ύψους 95,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, αλλά και σε άλλα προγράμματα που δεν έχουν άμεση σχέση με την ενιαία αγορά της ΕΕ.

Σε αυτό το πλαίσιο και με την επιθυμία να ξεκινήσει εκ νέου ένας πολιτικός διάλογος για τις σχέσεις Ελβετίας-ΕΕ, ο Κασίς επισκέφθηκε τις Βρυξέλλες.

«Αμοιβαία παρεξήγηση»

«Βλέπουμε από διαφορετική σκοπιά το τι συνέβη», δήλωσε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών σε συνέντευξη Τύπου μετά τη συζήτηση της Δευτέρας.

Πράγματι, Ελβετία και Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να δυσκολεύονται να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον. Ενώ για τον Σέφκοβιτς, το τέλος των διαπραγματεύσεων ήταν μια «ξαφνική ρήξη». Η συμφωνία φαινόταν ανώφελη στα μάτια του ελβετικού κοινού εδώ και αρκετό καιρό.

«Στην Ελβετία, υπάρχει μια παρεξήγηση σχετικά με το τι έχει γίνει με την ΕΕ, τόσο στο λαό όσο και μεταξύ των πολιτικών. Πολλοί από αυτούς έχουν μια ξεπερασμένη αντίληψη για το πώς λειτουργεί η ΕΕ», δήλωσε στη EURACTIV ο Ντάριους Φάρμαν, συνδιευθυντής του «Foraus», μιας ελβετικής δεξαμενής σκέψης για την εξωτερική πολιτική.

Οι σημαντικότερες διμερείς συμφωνίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης τη δεκαετία του 1990. «Εν τω μεταξύ, η ΕΕ έχει υποστεί βαθιές αλλαγές από τότε», δήλωσε ο Φάρμαν.

Μία από αυτές τις αλλαγές είναι ότι η ΕΕ υιοθετεί μια διαφορετική προσέγγιση στις σχέσεις της με τους στενούς της γείτονες. Για παράδειγμα, η ΕΕ συνήψε συμφωνία για τον «Ορίζοντα Ευρώπη» με την Τουρκία, ωστόσο αρνείται αυτό το καθεστώς για την Ελβετία που φιλοξενεί μερικά από τα καλύτερα πανεπιστήμια της Ευρώπης.

«Θα εξετάσουμε συνολικά τις σχέσεις ΕΕ-Ελβετίας. Ελλείψει πραγματικής δέσμευσης από την Ελβετία, θα είναι δύσκολο να σημειώσουμε πρόοδο στο συγκεκριμένο θέμα», δήλωσε ο Σέφκοβιτς – αναφερόμενος στη συμμετοχή της Ελβετίας στον Ορίζοντα Ευρώπη.

Ο Κασίς προειδοποίησε ότι αυτό ακατανόητο από την ελβετική πλευρά και ότι θα οδηγήσει σε αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής έρευνας.

«Ο χορός θέλει… δύο»

«Οι σχέσεις ΕΕ-Ελβετίας αξίζουν κάτι καλύτερο», δήλωσε ο αντιπρόεδρος Σέφκοβιτς στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε. Παρ’ όλα αυτά, παρέμεινε σταθερός στην προηγούμενη θέση της Επιτροπής.

«Ο χορός θέλει… δύο» δήλωσε ο Σέφκοβιτς. Και για να «χορέψει» η Ελβετία μαζί με την ΕΕ, η Επιτροπή αναμένει από την Ελβετία να την ακολουθήσει.

«Αυτό που χρειαζόμαστε τώρα από την Ελβετία είναι η ξεκάθαρη πολιτική βούληση να συνεργαστεί μαζί μας, για τα ουσιαστικά προβλήματα και ένα αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα», δήλωσε ο Σέφκοβιτς, κάτι που στα ελβετικά αυτιά μπορεί να ακούγεται περισσότερο σαν διαταγή παρά σαν πρόσκληση για χορό.

Ο Κασίς δηλώνοντας ότι χρειάζονται δύο για να χορέψουν τανγκό, μάλλον ερμήνευσε τη φράση διαφορετικά – πιθανότατα ότι πρόκειται για τα δύο μέρη που φέρνουν τις επιθυμίες τους στο τραπέζι και στη συνέχεια βρίσκουν κοινό έδαφος.

Τι θέλει η ΕΕ…

Η Επιτροπή είναι σαφής ως προς το τι θέλει. «Όποιος δραστηριοποιείται στην ενιαία αγορά της ΕΕ πρέπει να τηρεί τους ίδιους κανόνες και υποχρεώσεις», δήλωσε ο Σέφκοβιτς στη συνέντευξη Τύπου της Δευτέρας, επαναλαμβάνοντας τα ζητήματα που η Επιτροπή επιθυμεί να επιλυθούν:

•Η δυναμική ευθυγράμμιση του ελβετικού δικαίου με το δίκαιο της ΕΕ
•Ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ της Ελβετίας και της ΕΕ
•Ένας λειτουργικός μηχανισμός επίλυσης διαφορών
•Τακτική οικονομική συνεισφορά της Ελβετίας στην πολιτική συνοχής της ΕΕ

Για τον Σέφκοβιτς, είναι σημαντικό «η Ελβετία αυτή τη φορά να εννοεί αυτά που λέει», υπονοώντας την έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των εταίρων. «Υπάρχει πρόβλημα εμπιστοσύνης», επιβεβαίωσε ο Ελβετός υπουργός Εξωτερικών.

…αλλά η Ελβετία δεν μπορεί να ακολουθήσει

Παρ’ όλα αυτά, θα είναι δύσκολο για την ελβετική κυβέρνηση να δώσει μια «ξεκάθαρη απάντηση» που ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για την ελβετική κυβέρνηση, είναι εξ’ ορισμού δύσκολο να βρει μια ενιαία θέση για την πολιτική της στην ΕΕ.

«Η ελβετική πολιτική έναντι της ΕΕ καθορίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από εσωτερικούς προβληματισμούς», δήλωσε ο Φάρμαν στη EURACTIV.

«Τα τρία από τα τέσσερα πολιτικά κόμματα που εκπροσωπούνται στην κυβέρνηση είναι βαθιά διχασμένα σε αυτό το θέμα. Το ένα εξ αυτών αντιτίθεται σθεναρά στο ενδεχόμενο στενότερης συνεργασίας με την ΕΕ», εξήγησε, αναφερόμενος στο ακροδεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (το μεγαλύτερο κόμμα της Ελβετίας).

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το σημερινό αδιέξοδο μάλλον δεν θα επιλυθεί σύντομα. Σύμφωνα με τον Φάρμαν, τα κυριότερα κόμματα θα αποφύγουν να μιλήσουν για την πολιτική της Ελβετίας απέναντι στην ΕΕ, ώστε να μην υπονομεύσουν την κομματική συνοχή ενόψει των εκλογών του φθινοπώρου του 2023.

«Νέες σημαντικές προτάσεις από την ελβετική πλευρά για θεσμικές λύσεις με την ΕΕ είναι απίθανο να γίνουν πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2023», κατέληξε ο Φάρμαν.

Αν αποδειχθεί πως έχει δίκιο, αλλαγές από την ελβετική πλευρά μπορεί να υπάρξουν μόνο από το 2024 και έπειτα.

«Το 2024 είναι πολύ αργά για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή», δήλωσε ο Σέφκοβιτς. Αντιθέτως, ελπίζει σε μια σαφή χαρτογράφηση του τρόπου αντιμετώπισης των εκκρεμών ζητημάτων μέχρι τον Ιανουάριο του 2022 και ουσιαστική πρόοδο μέχρι το τέλος του επόμενου έτους.

Γενικά και παρά τις όποιες διαφορές, ο Κασίς και ο Σέφκοβιτς συμφώνησαν να καθιερώσουν έναν «δομημένο, πολιτικό διάλογο σε υπουργικό επίπεδο». Η επόμενη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί τον Ιανουάριο του 2022 στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας.