Η Μέρκελ αποχωρεί, η Ευρώπη αναζητά νέο ηγέτη

Η Μέρκελ επαινέθηκε πολλές φορές για τη σταθερή καθοδήγηση της Ένωσης στη διάρκεια πολλαπλών κρίσεων. [Pool/EPA/EFE]

Μετά από 16 χρόνια στην καγκελαρία, η αποχώρηση της Άνγκελα Μέρκελ δεν εγκαινιάζει μόνο μια νέα εποχή στη Γερμανία, αλλά ανατρέπει και την ισορροπία δυνάμεων εντός της ΕΕ.

Την ανάληψη του ηγετικού ρόλου της Μέρκελ στην Ευρώπη πιθανώς να αναλάβει μια από τις παρακάτω προσωπικότητες: ο διάδοχός της στην καγκελαρία και υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν καθώς και ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι.

Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι κανένας από αυτούς δεν μπορεί αυτόματα να αναλάβει το έργο δεδομένων των μυριάδων ανεπίλυτων προκλήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – από την εσωτερική διαμάχη για το κράτος δικαίου έως τον κίνδυνο γεωπολιτικής περιθωριοποίησης και τους μεταγενέστερους κραδασμούς του Brexit.

Η Μέρκελ επαινέθηκε πολλές φορές για τη σταθερή καθοδήγηση της Ένωσης στη διάρκεια πολλαπλών κρίσεων. Πρόκειται βέβαια να εγκαταλείψει την πολιτική όταν ο Σολτς εκλεγεί επίσημα καγκελάριος τον Δεκέμβριο. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αποχωρεί σιγά σιγά από την πολιτική σκηνή, εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά δημοφιλής στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.

Κατά τη διάρκεια των 16 ετών της θητείας της, κατά καιρούς έχει συκοφαντηθεί για την πεισματική εμμονή της στα σχέδιά της παρά τις διαμαρτυρίες των εταίρων της, ενώ σε άλλες περιπτώσεις έχει επαινεθεί για την τήρηση των θέσεών της.

«Η Άνγκελα Μέρκελ θεωρείται μία από τις σημαντικότερες πολιτικούς μιας ολόκληρης γενιάς, η de facto ηγέτιδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και «ηγέτης ενός ελεύθερου κόσμου»», έγραψε ο Σεμπάστιαν Ράιχε του IESE Business School στην Ισπανία.

Σε πρόσφατη έρευνα του think-tank «European Council on Foreign Relations (ECFR)», το 41% των πολιτών της ΕΕ δήλωσε ότι αν μπορούσε, θα ψήφιζε τη Μέρκελ. Συγκριτικά, μόνο το 14% επέλεξε τον Μακρόν.

«Κυρίαρχη Ευρώπη»

Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτή η πολιτική «σταθερότητας» της Μέρκελ παρακολουθώντας μόνο τις κρίσεις και δίνοντας προτεραιότητα στα οικονομικά συμφέροντα, ακόμη και στις συναλλαγές με τη Ρωσία ή την Κίνα, κατάφερε όχι μόνο να περιορίσει την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση , αλλά και να τροφοδοτήσει την αδράνεια.

Η αποχώρησή της μπορεί κάλλιστα να ανοίξει την πόρτα για το άλλο μισό της ευρωπαϊκής μηχανής – τον Μακρόν – και να του επιτρέψει «να κάτσει πλέον στο τιμόνι».

Τα άστρα φαίνεται να ευθυγραμμίζονται: Η Γαλλία αναλαμβάνει την προεδρία της ΕΕ από τον Ιανουάριο, και με την άφιξη ενός συνασπισμού υπό την ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών στη Γερμανία, ακόμη και το πανάρχαιο γερμανικό ρητό της δημοσιονομικής πειθαρχίας φαίνεται να κλονίζεται, καθώς η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης φαίνεται αποφασισμένη να κάνει τα πάντα για να βγει από την κρίση της πανδημίας.

Παρομοίως, σε ό,τι αφορά την άμυνα, η Γερμανία, που κάποτε ήταν ευθυγραμμισμένη με την «ασπίδα των ΗΠΑ», πλέον δεν είναι τόσο σίγουρη, αφού η προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ ανάγκασε τις πολιτικές τάξεις στο Βερολίνο να «θάψουν» αυτά που είχαν έως τότε δεδομένα και να αρχίζουν να αλλάζουν νοοτροπία.

Αποδεικνύοντας την αλλαγή, ο επερχόμενος συνασπισμός του Σολτς με τους Σοσιαλδημοκράτες του, τους οικολόγους Πράσινους και το φιλελεύθερο FDP δήλωσε στη συμφωνία τους ότι είναι «καθήκον τους ως οικονομικά ισχυρή και πολυπληθής χώρα στην καρδιά της Ευρώπης να ενισχύσουν, να προωθήσουν και να αναβαθμίσουν τη θέση της κυρίαρχης Ευρώπης».

Η αποχώρηση της Μέρκελ «μπορεί να επιτρέψει την ανάπτυξη του οράματος της Γαλλίας για μια ισχυρή Ευρώπη, το οποίο αποτελεί φιλοδοξία του Μακρόν από την άφιξή του στην εξουσία», δήλωσε ο Αλεξάντρ Ρομπενέ-Μποργκομάνο του Ινστιτούτου Μοντέν.

Τον «μανδύα» της Μέρκελ θα φορέσει πιθανώς ο Μακρόν, έγραψε η Έλεν Τόμσον του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, αν και «οι αυτοαποκαλούμενες προσπάθειές του να δώσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση έναν ρητά πολιτικό σκοπό έχουν αποτύχει μέχρι στιγμής».

Ο «Μέρκελισμός» είναι παρελθόν

Εν μέσω της αλλαγής φρουράς στο Βερολίνο, ο Μακρόν υπέγραψε πρόσφατα μια νέα διμερή συνθήκη συνεργασίας με τον Ντράγκι.

Παρόλο που ο φιλόδοξος 43χρονος πρόεδρος υπερασπίστηκε τον εαυτό του λέγοντας ότι η Γαλλία δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει τις γαλλογερμανικές σχέσεις, η χρονική στιγμή του συμφώνου έρχεται την ώρα που η ΕΕ αναπροσαρμόζεται μετά το Brexit.

Ο Γάλλος ηγέτης έχει πάντως μπροστά του τις εκλογές του 2022, με την ακροδεξιά να αποτελεί σημαντική πρόκληση.

Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, η Γαλλία θα μπορούσε να είναι δεσμευμένη με την εσωτερική πολιτική για κάποιο χρονικό διάστημα, καταπνίγοντας την ικανότητά της να αναπτύξει ένα μεγάλο όραμα για την Ευρώπη.

Ο Σολτς, 63 ετών, ένας έμπειρος πολιτικός που έχει υπηρετήσει σε δύο υπουργικά συμβούλια της Μέρκελ, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία ως διάδοχος της Μέρκελ.

Αλλά οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι καιροί έχουν αλλάξει και ότι περισσότερος «Μέρκελισμός» μπορεί να μην είναι αρκετός για τη νέα εποχή.

«Η πολιτική της ουδετερότητας και της αποφυγής σκληρών λύσεων για τα προβλήματα της Ευρώπης δεν φαίνεται να αποτελεί βιώσιμη προσέγγιση για τις προκλήσεις που έρχονται», έγραψαν οι Πιοτρ Μπούρας και Γιάνα Πουγκλέριν του ECFR.

«Ο Μερκελισμός είναι απίθανο να επιβιώσει μετά τη Μέρκελ… η ΕΕ θα χρειαστεί μια πιο οραματική και θαρραλέα Γερμανία για να ενισχύσει τα θεμέλιά της και να υπερασπιστεί τη θέση της στον κόσμο».

Η ετυμηγορία είναι ακόμη ανοιχτή για το αν ο Σολτς θα βγει από τη σκιά της για να ακολουθήσει έναν πιο ριζοσπαστικό δρόμο. Ο ίδιος μάλιστα αυτοχαρακτηρίστηκε ως μιμητής της Μέρκελ κατά τη διάρκεια της γερμανικής προεκλογικής εκστρατείας.

Με τους δύο βασικούς ευρωπαϊκούς παίκτες να χρειάζονται πιθανότατα χρόνο για να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα, ένας νέος πόλος σταθερότητας έχει εμφανιστεί στον άλλοτε πληγωμένο από το χρέος Νότο.

«Στασιμότητα;»

Ο Ντράγκι, που ονομάστηκε «Σούπερ Μάριο» κατά τη διάρκεια της θητείας του στο τιμόνι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έφερε σταθερότητα σε μια χώρα που κάποτε ήταν συνώνυμο των πολιτικών αναταραχών και των σκανδάλων.

Ο Ντράγκι «θα μπορούσε να καλύψει το κενό που άφησε η Άνγκελα Μέρκελ ως δημιουργός συναίνεσης στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο», δήλωσε στο AFP η Νικολέτα Πιρότσι του think-tank «Istituto Affari Internazionali» στη Ρώμη.

«Επίσης, σε σύγκριση με την επιφυλακτική προσέγγιση της Μέρκελ, θα μπορούσε να προσδώσει νέο δυναμισμό σε βασικούς τομείς της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, από τη μεταρρύθμιση της οικονομικής διακυβέρνησης έως την εξωτερική πολιτική και την άμυνα, σε συνεργασία με τη Γαλλία και τη νέα γερμανική κυβέρνηση».

Ωστόσο, η Πιρότσι σημείωσε ότι πολλά θα εξαρτηθούν από το αν ο 74χρονος Ιταλός ηγέτης καταφέρει να εφαρμόσει με επιτυχία το σχέδιο οικονομικής ανάκαμψης της ΕΕ.

Οι προεδρικές εκλογές της Ιταλίας στις αρχές του 2022 «θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά την εικόνα», καθώς ο Ντράγκι προβάλλεται επίσης ως «ένας από τους πιο αξιόπιστους πιθανούς υποψηφίους».

Μέχρι να αναδειχθεί νέος ηγέτης, ορισμένοι αναλυτές βλέπουν ένα ζοφερό μέλλον για την Ένωση.

«Η Ευρώπη μπορεί να οδεύει προς μια περίοδο αβεβαιότητας και πιθανής αδυναμίας», προειδοποίησε ο Ράιχε.

Ομοίως, η Τόμσον ήταν απαισιόδοξη.

«Εγκλωβισμένη από την αντιπαλότητα μεταξύ Αμερικής και Κίνας και βαθιά διχασμένη εσωτερικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση ζει σε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον των χρόνων της ανόδου της κ. Μέρκελ», έγραψε.

«Η πραγματικότητα είναι ότι ούτε ο νέος γερμανός καγκελάριος ούτε η γαλλική κυβέρνηση μπορούν να ηγηθούν της Ευρώπης».

«Και ελλείψει ηγεσίας, η Ευρώπη οδεύει προς ένα πράγμα – τη στασιμότητα».