Η απόφαση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προκάλεσε θετικές αντιδράσεις σε αρκετές πρωτεύουσες της ΕΕ. Ωστόσο, η προσπάθειά της να εξασφαλίσει υποστήριξη από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να αποδειχθεί λίγο πιο δύσκολη.
Χώρες με κεντροδεξιές κυβερνήσεις, όπως η Κροατία, η Λιθουανία, η Λετονία και η Φινλανδία, χαιρέτισαν ανοιχτά την απόφαση της φον ντερ Λάιεν.
Ο κεντροδεξιός Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πολωνός ομόλογός του Ντόναλντ Τουσκ ανακοίνωσαν το βράδυ της Δευτέρας ότι εκείνοι πρότειναν στην φον ντερ Λάιεν να είναι εκ νέου υποψήφια, επιβεβαιώνοντας προηγούμενο δημοσίευμα του Euractiv τον Ιανουάριο.
Η φον ντερ Λάιεν θα βρει έναν σύμμαχο και στην κυβέρνηση της Βουλγαρίας, όπου η πολιτική συμφωνία στον κυβερνητικό συνασπισμό διορίζει τη Μαρία Γκάμπριελ, επίσης μέλος του ΕΛΚ, ως πρωθυπουργό από τον Μάρτιο, αντικαθιστώντας τον νυν πρωθυπουργό Νικολάι Ντένκοφ.
Η Γκάμπριελ δήλωσε τη Δευτέρα ότι η φον ντερ Λάιεν είναι μια αποδεδειγμένη ηγέτης με ιστορικό στην αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ΕΕ.
Σύμφωνα με πηγή του ΕΛΚ, η απόφασή της απολαμβάνει την υποστήριξη της μεγάλης πλειοψηφίας των ηγετών της ΕΕ, καθώς αντικατοπτρίζει τις ανάγκες των καιρών.
«Σε καιρούς αναταραχής και αβέβαιων ισορροπιών, η φον ντερ Λάιεν αντιπροσωπεύει τη σταθερότητα και τη συνέχεια», δήλωσε η πηγή του ΕΛΚ στο Euractiv.
Αλλά για να πάρει τη θέση η φον ντερ Λάιεν, θα χρειαστεί και την υποστήριξη των ανταγωνιστικών πολιτικών δυνάμεων.
Περπατώντας σε τεντωμένο σχοινί
Στο δρόμο προς τις εκλογές, η υποψήφια πρόεδρος θα πρέπει να ακροβατήσει σε τεντωμένο σχοινί μεταξύ εκείνων που είναι απογοητευμένοι από την Πράσινη Συμφωνία και πιέζουν για μια πιο «ρεαλιστική» προσέγγιση – όπως και το κόμμα της – και εκείνων που επιμένουν ότι η Πράσινη Συμφωνία πρέπει να συνεχιστεί «με ένθερμη υποστήριξη», όπως οι σοσιαλιστές της ΕΕ και οι Πράσινοι.
Επιπλέον, έχει να αντιμετωπίσει την οργή των φιλελευθέρων για την αύξηση της γραφειοκρατίας για τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
Τμήματα του CDU και του βαυαρικού αδελφού κόμματός του CSU έχουν επικρίνει τη συμμετοχή της φον ντερ Λάιεν στην Πράσινη Συμφωνία, καθώς θεωρούν ότι αποδυνάμωσε την οικονομία και αύξησε τη γραφειοκρατία.
Ο Βούλγαρος ευρωβουλευτής Ράνταν Κάνεφ (Δημοκρατική Βουλγαρία, ΕΛΚ) χαρακτήρισε την φον ντερ Λάιεν ως μία από τις «ισχυρότερες προέδρους της Κομισιόν», αλλά επεσήμανε ότι φέρει «βαρύ πολιτικό φορτίο» με την Πράσινη Συμφωνία, η οποία ψηφίστηκε υπό την ηγεσία του σοσιαλιστή Ολλανδού Φρανς Τίμερμανς.
«Βρίσκεται σε πολύ δύσκολη θέση απέναντι στο ΕΛΚ και τις πολιτικές δυνάμεις υπέρ της αγοράς στην Ευρώπη, οι οποίες βρίσκονται σε άνοδο», δήλωσε ο Κάνεφ.
«Το κύριο πρόβλημα για την φον ντερ Λάιεν είναι πώς θα παίξει τα πολιτικά ζητήματα της Πράσινης Συμφωνίας, πώς θα αποτινάξει την κληρονομιά του Τίμερμανς για να εκλεγεί για δεύτερη θητεία. Οι υπόλοιπες προτεραιότητές της θα γίνουν αποδεκτές ακόμη και από την Αριστερά. Οι προσδοκίες της Δεξιάς για την Πράσινη Συμφωνία είναι πολύ διαφορετικές», σημείωσε ο Κάνεφ.
Ωστόσο, η πηγή του ΕΛΚ διευκρίνισε ότι η δεύτερη θητεία της φον ντερ Λάιεν θα είναι φιλόδοξη, πολιτικά ρεαλιστική και εστιασμένη στο αποτέλεσμα.
«Δεν μπορεί να υπάρξει χώρος για φιλελεύθερο ή κομματικό δογματισμό στην επόμενη θεσμική θητεία. Αγαπάμε την Πράσινη Συμφωνία, αλλά πρέπει να συμβαδίζει με την ανάπτυξη», σημείωσε η πηγή.
«Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια φθίνουσα βιομηχανική βάση και τη γήρανση του εργατικού δυναμικού […] Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα επιδιώξει ταχεία δράση σε αυτό», πρόσθεσε η πηγή του ΕΛΚ.
Το ζήτημα της Γαλλίας και των φιλελευθέρων
Η μεγαλύτερη φιλελεύθερη παράταξη του Renew Europe, η ALDE, επιτέθηκε στην «Επιτροπή υπό την ηγεσία του ΕΛΚ» για τη γραφειοκρατικό βάρος που δημιούργησε στο πρώτο της μανιφέστο. Μαζί με τους ομολόγους του Renew, αναμένεται να διαδραματίσουν ρόλο κλειδί στη διαμόρφωση ενός φιλοευρωπαϊκού συνασπισμού.
Και φαίνεται ότι θα παίξουν αυτό το χαρτί μετά τις εκλογές.
Η Βαλερί Χαγιέρ, πρόεδρος του Renew Europe, δήλωσε ότι αυτή η Επιτροπή ήταν επιτυχής και οι φιλελεύθεροι της ΕΕ είναι υπερήφανοι για τη δουλειά που έκαναν με τους εταίρους τους.
«Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να γίνουν μέχρι το τέλος της θητείας. Δεν θα υπάρχει καμία πιθανότητα να αποκτήσουμε μια φιλοευρωπαϊκή πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο χωρίς εμάς την επόμενη θητεία», δήλωσε στο Euractiv, προσθέτοντας ότι οι προτάσεις των φιλελευθέρων πρέπει να αντικατοπτρίζονται στο επόμενο πρόγραμμα της Επιτροπής.
«Καλούμε τον υποψήφιο του ΕΛΚ να αντισταθεί στον πειρασμό να στραφεί προς τη λαϊκιστική δεξιά. Η ΕΕ είναι ισχυρότερη όταν ηγείται από το κέντρο», δήλωσε η Χαγιέρ, προτρέποντας το φον ντερ Λάιεν να σταματήσει να καθυστερεί μια πρωτοβουλία που θα παρέχει πλήρεις νομοθετικές εξουσίες στο Ευρωκοινοβούλιο.
Το Μέγαρο των Ηλυσίων και το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησαν στο αίτημα του Euractiv για σχολιασμό.
Ανώτερος Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος δήλωσε στο Euractiv ότι τα μεγαλύτερα κράτη μέλη, σε γενικές γραμμές, ήταν ικανοποιημένα με την πρώτη εντολή της φον ντερ Λάιεν και αναμένεται να την υποστηρίξουν.
«Υπάρχουν, ωστόσο, ανησυχίες ότι ίσως διευθύνει την Επιτροπή υπερβολικά σαν να είναι μόνη της, με την ίδια να λαμβάνει πάρα πολλές μονομερείς αποφάσεις και να μην συντονίζεται αρκετά με τα κράτη μέλη. Ένα παράδειγμα αυτού ήταν το αιφνιδιαστικό ταξίδι της στο Ισραήλ μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου», δήλωσε ο αξιωματούχος.
Το Παρίσι είχε αντιδράσει έντονα στο ταξίδι, λέγοντας ότι δεν είχε εντολή να αναλάβει πρωτοβουλίες για εξωτερικά θέματα.
Ωστόσο, η φον ντερ Λάιεν μπορεί να έχει περισσότερα προβλήματα με τους φιλελεύθερους στο εσωτερικό.
Ο Μόριτζ Κόρνερ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του FDP και ευρωβουλευτής, δήλωσε στο Euractiv τη Δευτέρα: «Το FDP έχει ήδη καταστήσει πολύ σαφές στην προεκλογική του εκστρατεία και στο συνέδριό του ότι δεν είμαστε ικανοποιημένοι με τα πεπραγμένα της κ. φον ντερ Λάιεν στα πρώτα πέντε χρόνια της θητείας της».
«Η πρόεδρος είχε μέχρι στιγμής παραμελήσει» την οικονομία και την ασφάλεια, πρόσθεσε ο Κόρνερ.
Εν τω μεταξύ, μια πηγή του Renew Europe στην Πράγα δήλωσε στο Euractiv ότι οι φιλελεύθεροι είναι επίσης απογοητευμένοι από τον χειρισμό της υπόθεσης του κράτους δικαίου στην Ουγγαρία.
Από την πλευρά του, ο Τσέχος υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Μάρτιν Ντβόρζακ (STAN) – ο οποίος δεν ανήκει σε καμία ευρωπαϊκή πολιτική οικογένεια, αλλά είναι πιθανό να ενταχθεί στο Renew μετά τις ευρωεκλογές – είναι ανοιχτός σε μια δεύτερη θητεία της φον ντερ Λάιεν καθώς και σε μια αλλαγή.
«Η φον ντερ Λάιεν έχει αποδείξει […] την ικανότητά της να διαχειρίζεται αποτελεσματικά την ΕΕ σε δύσκολους καιρούς. Δεν έχω καμία αντίρρηση να συνεχίσει σε αυτόν τον ρόλο. Είμαι, φυσικά, ανοιχτός στο ενδεχόμενο αλλαγής, εάν προκύψει υποψήφιος με ελκυστικό όραμα».
Επέμεινε όμως ότι η επόμενη ηγεσία θα πρέπει να προσανατολιστεί σε μεγαλύτερη «αποτελεσματικότητα, μείωση της γραφειοκρατίας και προώθηση της ανταγωνιστικότητας».
Η Μελόνι σε δύσκολη θέση
Η φον ντερ Λάιεν θα επιδιώξει επίσης την υποστήριξη της συντηρητικής Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι (ECR), η οποία ηγείται κυβέρνησης συνασπισμού με το κεντροδεξιό Forza Italia (ΕΛΚ) και την ακροδεξιά Λέγκα (ID).
Το Forza Italia είναι υπέρ, αλλά η Lega είναι κατά. Η Μελόνι βρίσκεται σε δύσκολη θέση τώρα, καθώς ηγείται και του ECR, το οποίο παλεύει να αντιμετωπίσει την οργή του πολωνικού PiS για την φον ντερ Λάιεν.
Πολλοί στη Ρώμη υποδηλώνουν ότι αν η Μελόνι πάει υπέρ της φον ντερ Λάιεν, κινδυνεύει να διασπάσει το ECR.
Ο συμπρόεδρος του ECR στο Ευρωκοινοβούλιο και μέλος του Fratelli d’Italia Νίκολα Ποκατσίνι δήλωσε πρόσφατα στο Euractiv ότι: «Ακόμη και αν η ένδειξη ήταν για την φον ντερ Λάιεν [για την Επιτροπή], θα ήταν με εντελώς διαφορετικές πολιτικές συνθήκες από το 2019 και επομένως πιο ευνοϊκές για την Ιταλία και τις θέσεις της κυβέρνησής μας».
Πολλοί στη Ρώμη εκτιμούν ότι η Μελόνι θα στηρίξει τη φον ντερ Λάιεν, όπως έκανε το PiS το 2019, για να μπορέσει να πιέσει για έναν Επίτροπο στην επόμενη εκτελεστική εξουσία.
Το σοσιαλιστικό στρατόπεδο
Οι σοσιαλιστές της ΕΕ, οι οποίοι πρότειναν τον Νικολά Σμιτ ως επικεφαλής υποψήφιο για τις ευρωεκλογές και θα διεκδικήσουν μια κορυφαία θέση στην ΕΕ, κρατούν ακόμα κλειστά τα χαρτιά τους.
Στο μανιφέστο τους επιμένουν στην πράσινη μετάβαση και αντιτίθενται σε οποιαδήποτε «παύση».
Στο Βερολίνο, η κυβέρνηση που καθοδηγείται από το SPD δεν έχει κάνει καμία δήλωση, αν και ο Κρίστιαν Πέτρι, ο επικεφαλής βουλευτής του SPD για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις, σχολίασε ότι η φον ντερ Λάιεν έκανε αξιοπρεπή δουλειά όταν παρέμεινε στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Μετά τις εκλογές, η φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να βασιστεί στον σοσιαλιστή πρωθυπουργό της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος ήδη υποστήριξε τη δεύτερη θητεία της τον περασμένο Ιούλιο.
Για τον Ιχνάθιο Μολίνα, ανώτερο ερευνητή στο Βασιλικό Ινστιτούτο ElCano (μια από τις πιο έγκυρες δεξαμενές σκέψης της Ισπανίας), η φον ντερ Λάιεν και ο Σάντσεθ «χρειάζονται ο ένας τον άλλον».
Η δεύτερη θητεία της φον ντερ Λάιεν θα σήμαινε ότι ένας ευρωπαϊκός συνασπισμός μετριοπαθών δυνάμεων θα επαναληφθεί έναντι της ανόδου της αντι-ΕΕ ακροδεξιάς, δήλωσε ο Μολίνα σε συνέντευξή του στο ισπανικό πρακτορείο ειδήσεων.
«Ένα Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) διαφορετικό από το ισπανικό ΡΡ είναι καλό για τον Σάντσεθ από εθνική εκλογική άποψη, διότι το ΕΛΚ είναι απρόθυμο να συνάψει συμφωνία με τους εξτρεμιστές και τις ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις. Το ΕΛΚ διατηρεί έναν καλό διάλογο με τις κεντροαριστερές φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις», δήλωσε.