Αλλαγή σελίδας στις σχέσεις Ρωσίας-Τουρκίας με τη συνάντηση Ερντογάν-Πούτιν

[European Commission]

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα συναντηθεί την Τρίτη (9 Αυγούστου) με τον Ρώσο ομόλογό του Βλαντιμίρ Πούτιν με στόχο να ανοίξει «μια νέα σελίδα» στις σχέσεις των δύο χωρών και να αντιστρέψει τη ζημιά  που υπέστησαν από τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τη Ρωσία.

Η κατάρριψη του ρωσικού πολεμικού αεροπλάνου από την Άγκυρα πάνω από τα σύνορα της Συρίας τον περασμένο Νοέμβριο, είχε ως αποτέλεσμα άμεσα αντίποινα από τη Μόσχα και ένα πικρό λεκτικό πόλεμο μεταξύ των προέδρων Βλαντιμίρ Πούτιν και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ωστόσο, μόλις μισό χρόνο μετά η Ρωσία αποδέχτηκε τη μετάνοια της Άγκυρας για το συμβάν και ο Ερντογάν θα συναντηθεί με τον Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη την Τρίτη στην πρώτη σύνοδο κορυφής τους από το ξέσπασμα της κρίσης, με την ελπίδα να ανανεώσουν τη σχέση τους.

Η Άγκυρα ικανοποιήθηκε επίσης από την απάντηση της Μόσχας για το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία στις 15 Ιουλίου. Ο Πούτιν ήταν ένας από τους πρώτους ξένους ηγέτες που τηλεφώνησαν στον Ερντογάν προσφέροντας υποστήριξη και, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν μοιράστηκε κανέναν από τους ενδοιασμούς των ηγετών της ΕΕ για  καταστολή.

«Η ρωσική απάντηση βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση με αυτές των δυτικών συμμάχων της Τουρκίας», δήλωσε ο Τζέφρι Μάνκοφ του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).

Οι σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και της Ρωσίας – δύο δυνάμεων που ανταγωνίζονται για την επιρροή στη στρατηγική περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής – ποτέ δεν ήταν απλές και οι προκάτοχοί τους Οθωμανική και Ρωσική αυτοκρατορία βρίσκονταν σε πόλεμο για τρεις αιώνες.

Ωστόσο, πριν από την κατάρριψη του αεροπλάνου, η Μόσχα και η Άγκυρα κατάφεραν να μην αφήσουν διαφωνίες σχετικά με τη Συρία και την Ουκρανία να βλάψουν τη στρατηγική συνεργασία σε θέματα όπως ο αγωγός φυσικού αερίου TurkStream στην Ευρώπη και ενός πυρηνικού σταθμού ρωσικής κατασκευής στην Τουρκία.

Με τον Ερντογάν να καθιστά σαφές ότι αισθάνεται απογοητευμένος από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά το πραξικόπημα, υπάρχει η προοπτική μιας νέας εποχής στις σχέσεις Τουρκίας-Ρωσίας.

«Παρά τις αβεβαιότητες στις σχέσεις Ρωσίας -Τουρκίας, η επιδείνωση των σχέσεων με τη Δύση θα μπορούσαν να επιταχύνουν την τουρκο-ρωσική προσέγγιση», δήλωσαν αναλυτές από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

«Νέα σελίδα»

Σε μια συνέντευξη με το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS την Κυριακή (7 Αυγούστου), ο Ερντογάν τόνισε ότι  θα ανοίξει «μια νέα σελίδα» στις διμερείς σχέσεις  αυτή την εβδομάδα.

«Αυτή θα είναι μια ιστορική επίσκεψη, μια νέα αρχή. Στις συνομιλίες με τον φίλο μου τον Βλαντιμίρ (Πούτιν), πιστεύω, θα ανοίξει μια νέα σελίδα στις διμερείς σχέσεις. Οι χώρες μας έχουν να κάνουν πολλά μαζί»,  ανέφερε το TASS παραθέτοντας τον Ερντογάν.

«Χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας, είναι αδύνατο να βρεθεί μια λύση στο συριακό πρόβλημα. Μόνο σε συνεργασία με τη Ρωσία, θα είμαστε σε θέση να διευθετήσουμε την κρίση στη Συρία», σημείωσε ο Ερντογάν.

«Αποκατάσταση των σχέσεων»

Η Τουρκία επιθυμεί να αντιστραφεί η βλάβη που υπέστη από τις κυρώσεις που επέβαλε η Ρωσία η οποία έπληξε σημαντικά τη γεωργία και τον κατασκευαστικό κλάδο.

Σύμφωνα με στοιχεία του Κρεμλίνου, το εμπόριο μεταξύ των δύο πλευρών μειώθηκε κατά  43% σε 6,1 δις δολάρια, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Μαΐου  του τρέχοντος έτους.

Η τουριστική βιομηχανία της Τουρκίας υπέστη το μεγαλύτερο πλήγμα, με τις ρωσικές αφίξεις  να σημειώνουν μείωση 93% τον Ιούνιο σε σύγκριση με την ίδια περίοδο το 2015.

Ο εκπρόσωπος του Ερντογάν Ιμπραήμ Καλίν είπε ότι προσδοκά ο ρωσικός τουρισμός να επιστρέψει «γρήγορα» στα προ της κρίσης επίπεδα του 2015.

Εν τω μεταξύ, ο αγωγός TurkStream, ο οποίος επρόκειτο να αντλεί 31,5 δις κυβικά μέτρα φυσικού αερίου το χρόνο, και ο πυρηνικός σταθμός Akkuyu θα πρέπει τώρα να επιστρέψουν στην ημερήσια διάταξη.

Περιέργως, Τούρκοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι πιλότοι των τουρκικών αεροπλάνων που κατέρριψαν το ρωσικό τζετ στις 24 Νοεμβρίου συνελήφθησαν στο αποτυχημένο πραξικόπημα, ενισχύοντας  την προοπτική ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να συνδέσει την κατάρριψη στη συνωμοσία του πραξικοπήματος.

Πριν από το περιστατικό με το αεροπλάνο «η Ρωσία και η Τουρκία ήταν σε μια σχέση προηγμένης εταιρικής συνεργασίας», όπως υποστήριξε ο εκπρόσωπος του Πούτιν Ντμίτρι Πεσκόφ.

Ο σύμβουλος του Πούτιν για την εξωτερική πολιτική Γιούρι Ουσάκοφ είπε το γεγονός ότι ο Ερντογάν θα πραγματοποιήσει επίσκεψη τόσο σύντομα μετά το πραξικόπημα δείχνει τη σημασία που έχουν για την Τουρκία οι σχέσεις με τη Ρωσία.

«Ρεαλιστικό και όχι προσωπικό»

Ωστόσο, μετά από μια τέτοια σκληρή διαμάχη – η οποία οδήγησε τον Πούτιν να δηλώσει ότι ο Ερντογάν έκανε τον ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκίας Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ «να γυρίζει στον τάφο του» – θα πάρει πολύ καιρό στους δύο άντρες να επιστρέψουν στο παλιό καθεστώς.

Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Μόσχα έχει το πάνω χέρι στη σχέση με την ενεργειακά φτωχή Τουρκία, η οποία εξακολουθεί να εισάγει πάνω από το ήμισυ των αναγκών της σε φυσικό αέριο από τη Ρωσία.

Η Ρωσία, η οποία αποτελεί τον ισχυρότερο σύμμαχος του εχθρού του Ερντογάν Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία, άλλαξε την ισορροπία του συριακού εμφυλίου πολέμου τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν παρενέβη στρατιωτικά προκαλώντας αναταραχή στην Τουρκία.

Όταν η κρίση που προέκυψε από την κατάρριψη του ρωσικού τζετ έφτασε στο αποκορύφωμά της, η Μόσχα επέσειε επίσης την υποστήριξή της  για μια συριακή κουρδική πολιτοφυλακή την οποία η Άγκυρα κατηγορεί ότι είναι τρομοκρατική ομάδα, πυροδοτώντας φόβους ότι η Ρωσία θα μπορούσε ακόμη και να οπλίσει Κούρδους μαχητές που αγωνίζονται εναντίον της Τουρκίας.

«Το μόνο πρόσωπο που φοβάται ο Ερντογάν είναι ο Βλαντιμίρ Πούτιν», υποστήριξε ο Στίβεν Κούκ του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.

Ο Μάνκοφ υποστήριξε ότι η ένταση μεταξύ της Τουρκίας και της Δύσης  δημιουργεί για τη Μόσχα μια «πρώτης τάξεως ευκαιρία για να τραβήξει την Άγκυρα πιο κοντά».

Μπορεί οι δεσμοί να βελτιωθούν αργά και σταθερά, αλλά χωρίς τα πυροτεχνήματα που παρατηρήθηκαν όταν η σχέση τους βρισκόταν στο ζενίθ της στα τέλη του 2014, τότε που ο Πούτιν ανακοίνωσε ξαφνικά την κατασκευή του αγωγού TurkStream κατά την επίσκεψή του στο νέο προεδρικό μέγαρο του Ερντογάν.

«Αυτό που θέλουμε να δούμε είναι μια μεγαλύτερης διάρκειας, αλλά πιο ρεαλιστική σχέση η οποία δεν θα οικοδομηθεί σε προσωπική φιλία ή ιδεολογία, αλλά σε κοινά συμφέροντα», δήλωσε ο Αλεξάντερ Μπάουνοφ, ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο Κάρνεγκι της Μόσχας.