Κομισιόν: Το μπαλάκι στα κράτη μέλη για τις σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων

[Shutterstock]

Αυτό το άρθρο είναι μέρος των ειδικών εκθέσεων μας Σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων στον ευρωπαϊκό Βορρά.

Η ανάπτυξη σύντομων αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων (SFSC) κερδίζει διαρκώς έδαφος στην ΕΕ. Η παραγωγή και κατανάλωση σε τοπικό επίπεδο θεωρείται ως ένας τρόπος, για να επιτευχθούν πιο δίκαιες αμοιβές για τους αγρότες και τοπικά προϊόντα διατροφής υψηλότερης ποιότητας.

Παρόλα αυτά, η μείωση των κονδυλίων της ΕΕ για την Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2020 υπογραμμίζει τον ρόλο που πρέπει να διαδραματίσουν τα κράτη μέλη, για να ενισχύσουν περαιτέρω αυτή την αυξανόμενη τάση.

Σύμφωνα με μελέτη της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), το 2015, το 15% των αγροτών πραγματοποίησε πωλήσεις κατά το ήμισυ των προϊόντων τους μέσω σύντομων αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων. Επιπλέον, το 2016 σχετική έρευνα του Ευρωβαρόμετρου διαπίστωσε ότι τέσσερις στους πέντε Ευρωπαίους πολίτες θεωρούν ότι «η ενίσχυση του ρόλου των γεωργών στην τροφική αλυσίδα» είναι είτε αρκετά δίκαιη, είτε πολύ σημαντική.

Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές διατείνονται ότι τέτοια συστήματα μπορούν να προσφέρουν οφέλη μόνο σε τοπικό επίπεδο και δεν αποτελούν λύση για τον αυξανόμενο παγκόσμιο πληθυσμό και τη ζήτηση τροφίμων.

Ιδιαίτερα δημοφιλές το SFSC

Το European Coordination Via Campesina (ECVC), ένας οργανισμός που προασπίζεται τα δικαιώματα των αγροτών και τη βιώσιμη γεωργία, αναφέρει ότι στη Βόρεια Ευρώπη ο αυξανόμενος αριθμός εκμεταλλεύσεων πωλούνται άμεσα και είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στους καταναλωτές.

«Οι υπαίθριες αγορές είναι πολύ δημοφιλείς και τα συλλογικά καταστήματα αγροτικών προϊόντων πολλαπλασιάζονται, συνήθως σε συνεταιριστική μορφή, που αφήνει τον έλεγχο στους παραγωγούς», τόνισε το ECVC.

Σύμφωνα με τον οργανισμό, ένα άλλο σημαντικό φαινόμενο για την ανάπτυξη είναι η δημιουργία εταιρικών σχέσεων μεταξύ καταναλωτών και παραγωγών, με τη μορφή της κοινωνικά υποστηριζόμενης γεωργίας (CSA) ή της AMAP (Association for Main Agriculture Paysanne) στη Γαλλία.

Συγκεκριμένα, οι καταναλωτές δίνουν προκαταβολές στους καλλιεργητές για τα απαραίτητα τρόφιμα και μέσω αυτής της διαδικασίας τα αγροκτήματα και οι οικογένειες αποτελούν ένα δίκτυο αμοιβαίας υποστήριξης.

«Η πώληση προπληρωμένων καλαθιών σε σταθερή τιμή, καθιστά δυνατή την εξασφάλιση του εισοδήματος των αγροτών, καθώς και την παροχή ποιοτικών προϊόντων στους καταναλωτές».

[Estimated number of CSAs]

Μια συντηρητική ΚΑΠ

Το ECVC επέκρινε τις προτάσεις της Κομισιόν για την ΚΑΠ μετά το 2020, λέγοντας ότι δεν προωθεί αυτά τα συστήματα.

«Μπορούμε να πούμε με απόλυτη ειλικρίνεια ότι τα αγροτικά προϊόντα αναπτύσσονται παρά την ΚΑΠ και όχι χάρη σε αυτήν», δήλωσε το ECVC.

«Παρά τον χαρακτηρισμό της ως «εκσυγχρονισμένης», η νέα ΚΑΠ είναι σε μεγάλο βαθμό συντηρητική και σε καμία περίπτωση δεν προωθεί τις σύντομες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, παρόλο που υποστηρίζονται από έναν αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών», ανέφερε το ECVC στη EURACTIV.

Ο οργανισμός δήλωσε ότι η νέα ΚΑΠ εξακολουθεί να βασίζεται σε πληρωμές ανά εκτάριο. «Αυτά τα αγροκτήματα, τα οποία είναι γενικά μικρά, λαμβάνουν μικρές πληρωμές. Αντίθετα, οι μεγάλες πληρωμές που χορηγούνται στις μεγαλύτερες καλλιέργειες οδηγούν σε αθέμιτο ανταγωνισμό για την πρόσβαση σε γη».

Επιπλέον, η στήριξη (επενδύσεις, κατάρτιση, βοήθεια σε μειονεκτικές περιοχές) εντοπίζεται κυρίως στο δεύτερο πυλώνα, η χρηματοδότηση του οποίου μειώνεται σημαντικά κατά την επόμενη περίοδο της ΚΑΠ.

Από την πλευρά του, το ECVC προτείνει μια θετική πολιτική υπέρ της εγκατάστασης νέων παραγωγών χάρη στη στήριξη του εισοδήματος για τα πρώτα έτη εγκατάστασης, τα οποία είναι συχνά δύσκολα.

Η Επιτροπή «ρίχνει το μπαλάκι» στα κράτη μέλη

Σύμφωνα με τις προτάσεις της Κομισιόν, η χρηματοδοτική στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης θα μειωθεί την περίοδο μετά το 2020 και ενδέχεται τέτοιου είδους συστήματα να επηρεαστούν αρνητικά, εάν τα κράτη μέλη δεν καλύψουν το κενό στη χρηματοδότηση.

Πηγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσαν στη EURACTIV ότι σύμφωνα με τους νέους κανόνες, τα κράτη μέλη θα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τον τρόπο χρήσης των κονδυλίων τους, επιτρέποντάς τους να σχεδιάσουν ειδικά προγράμματα προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους.

«Τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν έως και το 15% των κονδυλίων της ΚAΠ μεταξύ άμεσων ενισχύσεων και αγροτικής ανάπτυξης και αντίστροφα, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι οι προτεραιότητες και τα μέτρα τους θα χρηματοδοτηθούν».

Στην προσπάθεια να προστατεύσει τα εύθραυστα έσοδα των γεωργών από την αστάθεια των τιμών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 12 Απριλίου τις πολυαναμενόμενες προτάσεις της αναφορικά με την Οδηγία για την αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων.

Με αυτές τις προτάσεις, η Επιτροπή επιδιώκει να αποκαταστήσει την ανισορροπία στην αλυσίδα εφοδιασμού τροφίμων και να παράσχει διασφαλίσεις στους εμπορικούς εταίρους με αδύναμη διαπραγματευτική ισχύ, όπως οι μεμονωμένοι αγρότες.

Σύμφωνα με την Copa-Cogeca, οι γεωργοί λαμβάνουν κατά μέσο όρο το 21% του μεριδίου της αξίας του γεωργικού προϊόντος, ενώ το 28% αφορά τους μεταποιητές και το 51% τους έμπορους λιανικής πώλησης.

«Πρέπει να φτάσουμε στη ρίζα του προβλήματος, που είναι η απελευθέρωση των αγορών», επισημαίνει το ECVC.

Επιπροσθέτως, οι αγρότες τονίζουν ότι η πρόταση για «οδηγία» και όχι για «κανονισμό» θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την ύπαρξη διαφορετικού κανονιστικού πλαισίου σε ολόκληρη την ΕΕ και συνεπώς να θέσει σε κίνδυνο το εσωτερικό εμπόριο.

«Οι πρακτικές ελέγχου και επιβολής κυρώσεων μόνο στους μικρούς και μεσαίους αγρότες ενδέχεται να οδηγήσουν τους φορείς εκμετάλλευσης να αγοράσουν γεωργικά προϊόντα, για τα οποία δεν είναι υποχρεωμένοι να συμμορφώνονται με τους κανονισμούς».

X