Η στήριξη της ΚAΠ προς τους αγρότες του «καναπέ» επηρεάζει αρνητικά τις αγροτικές κοινότητες

Η μελέτη «Το μέλλον του ευρωπαϊκού γεωργικού μοντέλου», η οποία παρουσιάστηκε σε πρόσφατη ακρόαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, διερευνά τις διαρθρωτικές τάσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας σε πέντε περιφέρειες της Ευρώπης. [Valery Zotev/SHUTTERSTOCK]

Η στήριξη της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής προς τους ιδιοκτήτες γης που δεν ασχολούνται ενεργά με τη γεωργία έχει επηρεάσει έμμεσα αρνητικά τις αγροτικές κοινότητες, σύμφωνα με νέα μελέτη της ΕΕ.

Η μελέτη «Το μέλλον του ευρωπαϊκού γεωργικού μοντέλου», η οποία παρουσιάστηκε σε πρόσφατη ακρόαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, διερευνά τις διαρθρωτικές τάσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας σε πέντε περιφέρειες της Ευρώπης.

Όλες οι εν λόγω περιφέρειες παρουσίασαν αρκετούς κοινούς παράγοντες μείωσης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, οι οποίοι είναι κυρίως διαρθρωτικού, οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα, καθώς και, σε μικρότερο βαθμό, περιβαλλοντικού.

Μεταξύ άλλων συμπερασμάτων, η έρευνα έδειξε ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) έχει υποστηρίξει μια τάση προς τους λεγόμενους αγρότες του καναπέ: ιδιοκτήτες γεωργικών γαιών που δεν καλλιεργούν ενεργά.

Οι στρεμματικές ενισχύσεις, συμπεριλαμβανομένων των άμεσων ενισχύσεων, συμβάλλουν σε αυτό το φαινόμενο, σύμφωνα με τη μελέτη. Ενώ οι πληρωμές αυτές είναι από ορισμένες απόψεις θετικές, για παράδειγμα ως κίνητρο για τους αγρότες να μην πουλήσουν τη γη τους, μπορούν επίσης να ωθήσουν στη συμπεριφορά του «αγρότη του καναπέ».

Αυτό έχει οδηγήσει σε αυξανόμενη δυσαρέσκεια από τους πιο ενεργούς αγρότες, καθώς «εμποδίζουν την ανάπτυξη και τη σταθερότητα, ενώ συμβάλλουν ελάχιστα στην επισιτιστική ασφάλεια», σύμφωνα με τη μελέτη.

Επίσης, ανεβάζει τις τιμές της γης, καθιστώντας τις αγορές απαγορευτικά ακριβές για πολλούς και προκαλώντας κερδοσκοπικές αγορές γης.

Με αυτόν τον τρόπο, πτυχές του προγράμματος γεωργικών επιδοτήσεων της ΕΕ έχουν επηρεάσει έμμεσα αρνητικά τις αγροτικές κοινότητες, καταλήγει η μελέτη.

Ο αριθμός των αγροτών «μειώνεται κατακόρυφα»

Ο συνολικός αριθμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ των 27 έχει μειωθεί κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια, από περίπου 15 σε 10 εκατομμύρια εκμεταλλεύσεις, δηλαδή κατά 32%.

Σύμφωνα με την έρευνα, η τάση αυτή δεν δείχνει σημάδια επιβράδυνσης σύντομα.

Η μελέτη διαπίστωσε ότι η ΕΕ ενδέχεται να χάσει επιπλέον 6,4 εκατομμύρια εκμεταλλεύσεις μέχρι το 2040, με αποτέλεσμα να απομένουν περίπου 3,9 εκατομμύρια εκμεταλλεύσεις σε ολόκληρη την ΕΕ, μια τεράστια μείωση κατά 62% σε σύγκριση με τα στοιχεία του 2016.

Η ισχυρότερη μείωση διαπιστώθηκε στις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες παρουσίασαν μείωση κατά 38%. Ταυτόχρονα, ο αριθμός των μεγάλων γεωργικών εκμεταλλεύσεων – άνω των 50 εκταρίων – αυξήθηκε κατά 7% κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.

Ο κύριος διαρθρωτικός παράγοντας της μείωσης του αριθμού των γεωργών σχετίζεται με τις μικρού μεγέθους και κατακερματισμένες γεωργικές εκμεταλλεύσεις που λειτουργούν στο πλαίσιο μιας δομής της αγοράς που ευνοεί την εντατική παραγωγή και τις μεγάλες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ένα ζήτημα που αναφέρθηκε σε όλες τις μελέτης περίπτωσης.

Όμως, τα στατιστικά στοιχεία άφησαν ακόμη κάποια ερωτήματα στους ευρωβουλευτές.

«Είναι σαφές ότι υπάρχει μεγάλος αντίκτυπος μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης στη μείωση του αριθμού των γεωργικών εκμεταλλεύσεων. Επομένως, μπορούμε να περιμένουμε ότι υπήρξε επίσης μια νέα σημαντική μείωση κατά τη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19», επισήμανε η κεντροδεξιά ευρωβουλευτής Veronika Vrecionová κατά την παρουσίαση της μελέτης.

Οι διαφορές στο τι θεωρείται «μεγάλη» εκμετάλλευση στις διάφορες χώρες μπορεί να είχαν κάποιο αντίκτυπο στα στατιστικά δεδομένα, πρόσθεσε η ίδια.

Μιλώντας κατά τη διάρκεια της παρουσίασης της μελέτης, αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι οι μεσαίου μεγέθους εκμεταλλεύσεις είναι οι πιο ευάλωτες, καθώς οι μικρότερες είναι λιγότερο οικονομικά εξαρτημένες.

Ωστόσο, επεσήμανε ότι οι μικρότερου μεγέθους εκμεταλλεύσεις δυσκολεύονται να επωφεληθούν από τις οικονομίες κλίμακας, καθώς και να επενδύσουν σε μηχανήματα, άρδευση και αυτοματισμούς και να αποκτήσουν πρόσβαση στις αγορές, κάτι που παρατηρήθηκε σε όλες τις περιπτώσεις που διερευνήθηκαν.

Γήρανση των αγροτών

Μια άλλη ανησυχία σύμφωνα με την έρευνα είναι η γήρανση του πληθυσμού του γεωργικού τομέα.

Περισσότερο από το 31% όλων των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ διοικείται από αγρότες ηλικίας άνω των 65 ετών, ενώ οι νέοι αγρότες αντιπροσωπεύουν μόνο το 6% της ευρωπαϊκής γεωργικής κοινότητας.

Η ανανέωση των γενεών αποτελεί κεντρικό άξονα της μεταρρύθμισης της ΚΑΠ 2023-2027.

Ωστόσο, σύμφωνα με την Elsi Katainen της Renew Europe, δεν υπάρχει αρκετή έλξη για τους νέους αγρότες προς το επάγγελμα.

«Πρέπει να δώσουμε μια ώθηση στους νέους μας, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι ενθαρρύνονται να διατηρούν τις τάσεις και να καινοτομούν», δήλωσε η ίδια, ζητώντας να δοθούν περισσότερες ευελιξίες στα κράτη μέλη για να γίνει αυτό.

Από την πλευρά του, ο ακροδεξιός ευρωβουλευτής Gilles Lebreton τόνισε τον οικονομικό παράγοντα στην αποτροπή των μελλοντικών αγροτών.

«Ξέρω ότι σε ορισμένα εθνικά στρατηγικά σχέδια, δεν δίνεται αρκετή έμφαση στο ότι πρέπει επίσης να αναπτύξουμε πολιτικές τιμολόγησης», είπε, προσθέτοντας ότι χρειάζεται περισσότερη στήριξη για την προώθηση της γεωργίας ως εργασίας στην αγορά.

Υποστηρικτές

Measure co-financed by the European Union