Morawiecki: Το σύστημα εμπορίας εκπομπών της ΕΕ καθοδηγείται από κερδοσκόπους, πρέπει να μεταρρυθμιστεί

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια στιγμή κρίσιμων αποφάσεων. Μία από αυτές είναι να απαντήσει στο ερώτημα τι θα κάνει με το σύστημα εμπορίας εκπομπών CO2, τονίζει ο Πολωνός πρωθυπουργός. [EPA-EFE/ROBERTO MONALDO]

Όλες οι απόψεις σε αυτήν τη στήλη αντικατοπτρίζουν τις απόψεις του συγγραφέα, όχι του δικτύου EURACTIV Media.

Η τρέχουσα ιδέα του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ) είναι λανθασμένη. Αντί να εξυπηρετεί μια βιώσιμη και δίκαιη πολιτική για το κλίμα, η εμπορία εκπομπών CO2 έχει μετατραπεί σε εργαλείο κερδοσκοπίας, γράφει ο Mateusz Morawiecki.

Ο Mateusz Morawiecki είναι ο πρωθυπουργός της Πολωνίας. Αυτό το άρθρο γνώμης γράφτηκε αποκλειστικά για τη EURACTIV.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια στιγμή κρίσιμων αποφάσεων. Μία από αυτές είναι να απαντήσει στο ερώτημα τι θα κάνει με το σύστημα εμπορίας εκπομπών CO2.

Η αύξηση των τιμών είναι εκτός ελέγχου και πλήττει τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών της ΕΕ. Απειλεί την οικονομική ασφάλεια των απλών ανθρώπων, η οποία έχει ήδη υποφέρει από την πανδημική κρίση. Πάνω απ’ όλα, υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην έννοια της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα.

Η αρχή που εκφράστηκε τις τελευταίες ημέρες από τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα».

Επομένως, ανεξάρτητα από το κόστος, η πολιτική για το κλίμα πρέπει να ακολουθήσει έναν δρόμο που έχει επιλεγεί. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις παραδοχές μιας δίκαιης ενεργειακής μετάβασης, την οποία υπερασπίζεται η Πολωνία και άλλες χώρες.

Η θέση ότι η αύξηση των τιμών των εκπομπών, και συνεπώς η δραστική αύξηση των λογαριασμών ενέργειας, είναι η σωστή κατεύθυνση που δεν απαιτεί προσαρμογές – στην πραγματικότητα σημαίνει πράσινο φως για την περαιτέρω κερδοσκοπική λειτουργία του συστήματος της ΕΕ.

Τιμές ενέργειας

Σύμφωνα με την πρόεδρο von der Leyen, «η αύξηση τιμών στους λογαριασμούς αποτελεί ισχυρό οικονομικό κίνητρο για τις επιχειρήσεις να γίνουν πιο αποδοτικές και να στραφούν σε καθαρή παραγωγή».

Όντως, αυτή είναι η λογική της μείωσης των εκπομπών, αλλά το σύστημα εμπορίας ΣΕΔΕ είχε ως στόχο να ενθαρρύνει τις εταιρείες να εξελίσσονται ορθολογικά, όχι να επιβάλλει έναν ρυθμό που απειλεί την ανάπτυξή τους.

Μια ραγδαία αύξηση των τιμών δεν θα αποτελέσει θετικό κίνητρο, αλλά εμπόδιο που θα αποτρέψει τη λειτουργία χιλιάδων εταιρειών. Μια άλλη συνέπεια είναι η αυξανόμενη αντίδραση των ευρωπαϊκών κοινωνιών, οι οποίες μπορεί να εξεγερθούν ενάντια στο γιγαντιαίο κόστος μιας άδικης ενεργειακής μετάβασης.

Δεν θα οικοδομήσουμε την Πράσινη Συμφωνία αν πλήξει την ευημερία των Ευρωπαίων.

Οι σταθερές και προβλέψιμες τιμές είναι ζωτικής σημασίας για μια υπεύθυνη μετάβαση. Οι πολύ μεγάλες διακυμάνσεις στην αστάθεια των τιμών EUA μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη σταθερότητα των οικονομιών μας. Η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δείχνει τις συνέπειες της αστάθειας των τιμών σε αυτόν τον ευαίσθητο τομέα της οικονομίας.

Η τεράστια αύξηση του κόστους παραγωγής που μόλις παρατηρήθηκε αναγκάζει τις εταιρείες να μειώσουν προσωρινά την παραγωγή – αναδύεται το φαινόμενο της «καταστροφής της ζήτησης».

Τα προβλήματα προσφοράς αυξάνουν σημαντικά την τιμή των τροφίμων και συμβάλλουν στην αύξηση του πληθωρισμού.

Ταυτόχρονα, το κόστος αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών στο πλαίσιο του ΣΕΔΕ της ΕΕ προκαλεί πρωτοφανή αύξηση των λογαριασμών ενέργειας στην Πολωνία και σε πολλές χώρες της ΕΕ.

Η τιμή του άνθρακα δεν επρόκειτο να επιτευχθεί μέχρι το 2030, ακόμη και σύμφωνα με το πιο αυστηρό σενάριο. Με τέτοιες διαφορές στις προβλέψεις και την πραγματικότητα, η μετάβαση δεν μπορεί να θεωρηθεί δίκαιη, κατανοητή για τους πολίτες και προβλέψιμη για τις επιχειρήσεις, οι οποίες, άλλωστε, πρέπει να προγραμματίζουν τις επενδύσεις τους εκ των προτέρων και με βέλτιστο τρόπο κόστους.

Η άνοδος των τιμών της ενέργειας κλιμακώνεται επίσης από το ρωσικό γεωπολιτικό παιχνίδι. Σε κάθε αγορά, ένα μονοπώλιο αργά ή γρήγορα θα χρησιμοποιήσει το πλεονέκτημά του.

Σήμερα, ολόκληρη η Ευρώπη το βιώνει αυτό, όχι μόνο στην ΕΕ, αλλά και στη Μολδαβία και την Ουκρανία.

Χαίρομαι που η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συμμερίζεται την άποψη της Πολωνίας για το θέμα αυτό: Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ενεργειακών πόρων, ιδίως από έναν μόνο, κυρίαρχο προμηθευτή, είναι αντίθετη προς τα συμφέροντα της ΕΕ.

Ωστόσο, αυτό δεν θα πρέπει να αποτελεί επιχείρημα κατά της μεταρρύθμισης του ΣΕΔΕ, αλλά κατά των αντιευρωπαϊκών ενεργειακών έργων, όπως ο Nord Stream 2.

Ως εκ τούτου, το ερώτημα γιατί η ΕΕ δεν σταμάτησε τη Γερμανία από την υλοποίηση αυτού του έργου αγωγού φυσικού αερίου επανέρχεται ξανά και ξανά.

Το μέλλον της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα

Εάν δεν αντιμετωπίσουμε γρήγορα την αναδυόμενη κρίση, αυτή θα έχει πολυδιάστατες συνέπειες.

Η ΕΕ ήταν πάντα πρωτοπόρος στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής και είναι κατανοητό ότι θέλει να διατηρήσει αυτή τη θέση. Η Πολωνία θέλει επίσης να ακολουθήσει αυτή την πορεία. Σε πνεύμα αλληλεγγύης, συμφωνήσαμε να αυξήσουμε τον στόχο μείωσης των εκπομπών για το 2030 στο 55%.

Ωστόσο, η προϋπόθεση ήταν να λάβουμε διαβεβαιώσεις ότι οι εκτελεστικές πράξεις θα είναι τεχνολογικά ουδέτερες και ότι θα επιλυθεί το πρόβλημα του ελλείμματος δικαιωμάτων στις δικαιούχους χώρες του Ταμείου Εκσυγχρονισμού.

Με απογοήτευση διαπιστώνω ότι οι όροι αυτοί δεν συμπεριλήφθηκαν στις προτάσεις της ΕΚ «Fit for 55». Οι υψηλές τιμές των δικαιωμάτων, σε συνδυασμό με την περιορισμένη επενδυτική στήριξη, μπορεί μακροπρόθεσμα να επιβραδύνουν σημαντικά τον ρυθμό μετασχηματισμού στην Πολωνία και, ως εκ τούτου, να θάψουν τους φιλόδοξους στόχους της πολιτικής για το κλίμα.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι ένας αγώνας δρόμου, όπου η ταχύτητα έχει σημασία, αλλά ένας κοινός δρόμος που πρέπει να διανύσουμε όλοι μαζί.

Μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ

Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθεί μια βαθιά μεταρρύθμιση του συστήματος ΣΕΔΕ, η οποία θα λάβει υπόψη την τρέχουσα κατάσταση στην αγορά ενέργειας και στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών, καθώς και τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2021. Δύο στοιχεία είναι τώρα απαραίτητα για να έρθουμε πιο κοντά σε ένα δικαιότερο σύστημα εμπορίας ΣΕΔΕ.

Πρώτον, η ανάλυση και ο έλεγχος της αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών. Με την οικοδόμηση κατάλληλων ρυθμιστικών και εποπτικών λύσεων, πρέπει να κόψουμε την κερδοσκοπική φούσκα που έχει δημιουργηθεί γύρω από το εμπόριο του ΣΕΔΕ.

Δεύτερον, θα πρέπει να μειωθεί η πίεση που ασκεί το αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς (MSR) στην προσφορά δικαιωμάτων εκπομπών. Κάθε χρόνο, περίπου 300-400 εκατομμύρια δικαιώματα εισέρχονται στο MSR, μειώνοντας δραστικά τον αριθμό των διαθέσιμων προς δημοπράτηση δικαιωμάτων.

Όταν οι τιμές στην αγορά του ΣΕΔΕ κυμαίνονται μεταξύ 70 και 90 ευρώ, τα δικαιώματα εξακολουθούν να λαμβάνονται από την αγορά και να μεταφέρονται στο αποθεματικό.

Το ΣΕΔΕ πρέπει επίσης να αλλάξει έτσι ώστε η πορεία του να μην μοιάζει πλέον με το Bitcoin, όπου και παρατηρείται μεγάλη κερδοσκοπία. Μια τέτοια οικονομία δεν είναι υγιής, καθώς οι πολίτες μας είναι αυτοί που την πληρώνουν κατ’ αρχάς.

Τα επόμενα χρόνια θα αποτελέσουν μια πραγματική δοκιμασία για την πολιτική της ΕΕ για το κλίμα. Το κλειδί για την επιτυχία της είναι η πρόοδος στη μείωση των εκπομπών CO2. Πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι η μείωση των εκπομπών δεν είναι αυτοσκοπός.

Ο στόχος είναι η οικοδόμηση καθαρών, βιώσιμων πόλεων για όλους μας.

Ωστόσο, η φροντίδα για το περιβάλλον πρέπει να εξυπηρετεί τους ανθρώπους και όχι να δημιουργεί κόστος που δεν μπορούν να αντέξουν. Χωρίς την εμπιστοσύνη των πολιτών της ΕΕ δεν μπορεί να γίνει καμία πολιτική. Αυτό ισχύει και για την πολιτική για το κλίμα.