Πως κάλυψε ο βρετανικός τύπος τις χθεσινές εξελίξεις για το Brexit

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος που κάλυψε ο βρετανικός τύπος τις χθεσινές εξελίξεις για το Brexit. Πιο συγκεκριμένα:

Παράταση της εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ

Εν όψει της σημερινής Συνόδου Κορυφής η βρετανίδα Πρωθυπουργός Theresa May ζήτησε εχθές με επιστολή της από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Donald Tusk παράταση του Brexit ως τις 30 Ιουνίου του 2019. Προηγουμένως εκπρόσωπος της βρετανίδας Πρωθυπουργού είχε δηλώσει ότι η May είναι αποφασισμένη να διασφαλίσει την έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ με μια συμφωνία το συντομότερο δυνατό και ότι μια μακρύτερη παράταση και συμμετοχή της Βρετανίας στις ευρωεκλογές θα συνιστούσαν αποτυχία των πολιτικών. [BBC] Σε χθεσινοβραδινό διάγγελμά της προς τον βρετανικό λαό η May επέρριψε στους βουλευτές την ευθύνη για την αδυναμία εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ στις 29 Μαρτίου και τους κάλεσε να στηρίξουν τη συμφωνία αποχώρησης, σημειώνοντας ότι το βρετανικό κοινό έχει κουραστεί και ότι η ίδια είναι στο πλευρό του. Η βρετανίδα Πρωθυπουργός αναγκάστηκε να ζητήσει παράταση, καθώς την προηγούμενη εβδομάδα καταψηφίστηκε από τη Βουλή των Κοινοτήτων για δεύτερη φορά η συμφωνία αποχώρησης της Βρετανίας από την ΕΕ (Withdrawal Agreement), ενώ στη συνέχεια καταψηφίστηκε ενδεχόμενη έξοδος χωρίς συμφωνία – η οποία ωστόσο δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα – και υπερψηφίστηκε το αίτημα για παράταση.

Η καταψήφιση της συμφωνίας αποχώρησης για δεύτερη φορά στις 12 Μαρτίου χαρακτηρίστηκε «ταπεινωτική» για τη May, ωστόσο η διαφορά των 149 ψήφων ήταν μικρότερη από τη διαφορά-ρεκόρ των 230 ψήφων κατά την πρώτη ψηφοφορία του Ιανουαρίου. [Guardian] Σε κάθε περίπτωση οι 75 Τόρις – εν πολλοίς μέλη του ευρωσκεπτικιστικού European Research Group – και το βορειοϊρλανδικό Δημοκρατικό Ενωτικό Κόμμα (DUP), που καταψήφισαν τη συμφωνία, δεν πείστηκαν από τις διαβεβαιώσεις της ΕΕ για τον προσωρινό χαρακτήρα της δικλίδας ασφαλείας (backstop). Πλήγμα για τη May αποτέλεσε η γνωμοδότησή του Γενικού Εισαγγελέα Geoffrey Cox λίγο πριν την ψηφοφορία ότι η συμφωνία αποχώρησης εξακολουθεί να φέρει «νομικό ρίσκο» παραμονής της Βρετανίας σε τελωνειακή ένωση με την ΕΕ.  [BBC]

Κι ενώ η May προγραμμάτιζε να φέρει τη συμφωνία για τρίτη φορά στη Βουλή ως τις 20 Μαρτίου, αυτό αναβλήθηκε μετά την παρέμβαση του προέδρου της Βουλής John Bercow το απόγευμα της Δευτέρας, ο οποίος υποστήριξε ότι βάσει του κανονισμού της Βουλής δεν επιτρέπεται να επανέλθει η συμφωνία για ψηφοφορία για τρίτη φορά, αν δεν περιλαμβάνει ουσιαστικές τροποποιήσεις. Πάντως πριν την παρέμβαση Bercow είχε διαφανεί πρόθεση αναβολής της ψηφοφορίας και από την πλευρά της κυβέρνησης, με τον Υπουργό Οικονομικών Philip Hammond να δηλώνει μια μέρα πριν ότι η συμφωνία δε θα έρθει στη Βουλή, αν δεν έχει εξασφαλιστεί η υποστήριξη του DUP και των Τόρις. [BBC]

Διχασμός των Συντηρητικών

Τόσο η βρετανική κυβέρνηση όσο και το κόμμα των Συντηρητικών εξακολουθούν να είναι διχασμένοι στο θέμα του Brexit. Ενδεικτικές του διχασμού αλλά και της απώλειας του ελέγχου της May επί της κοινοβουλευτικής της ομάδας ήταν οι ψηφοφορίες της προηγούμενης εβδομάδας. Πρωτοφανής και ιδιαίτερα χαοτική ήταν η ψηφοφορία επί της εξόδου χωρίς συμφωνία, με την κυβέρνηση αρχικά να υπόσχεται ελεύθερη ψήφο και στη συνέχεια να επιβάλλει κομματική πειθαρχία, την οποία αψήφησαν τρεις υπουργοί διατηρώντας πάραυτα τη θέση τους. [ITVGuardian]

Εξίσου διχασμένοι είναι οι Συντηρητικοί και στo θέμα της διάρκειας της παράτασης. [BBC] Σύμφωνα με την Telegraph, του αιτήματος για ολιγόμηνη παράταση είχε προηγηθεί έντονη συζήτηση εντός του υπουργικού συμβουλίου, με μέλη όπως οι Andrea LeadsomChris Grayling και Liam Foxνα απειλούν με παραίτηση αν ζητηθεί μακρά παράταση, καθώς φαίνεται να φοβούνται ότι σε αυτή την περίπτωση η Βρετανία μπορεί να οδηγηθεί σε ηπιότερο Brexit ή και σε αποτροπή του Brexit.

Αν και επιμένουν στην αντίθεσή τους στη συμφωνία αποχώρησης, οι Συντηρητικοί ευρωσκεπτικιστές βουλευτές-μέλη του European Research Group φέρεται να είναι διχασμένοι στο ζήτημα της παράτασης. Σύμφωνα με τη Sun, 20 βουλευτές του European Research Group διεμήνυσαν στη May ότι θα προχωρήσουν σε «εκλογική απεργία», καταψηφίζοντας νομοσχέδια της κυβέρνησης, σε περίπτωση μακράς παράτασης. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, σύμφωνα με τους Times, μέλη του European Research Group βλέπουν θετικά μια μακρά παράταση του άρθρου 50, εκτιμώντας ότι θα οδηγούσε σε περαιτέρω αποδυνάμωση της May και αναβάθμιση επίδοξων Brexiteers διαδόχων της, όπως των Boris Johnson και Dominic Raab – δίνοντάς τους τη δυνατότητα να υπαγορεύσουν οι ίδιοι τους όρους του Brexit.

Η στάση των Εργατικών

Bασική προτεραιότητα των Εργατικών είναι η επιδίωξη διακομματικής συμφωνίας υπέρ της δικής τους εναλλακτικής πρότασης για ένα ήπιο Brexit που θα περιλαμβάνει μια μόνιμη τελωνειακή ένωση Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ, εναρμόνιση με την ενιαία αγορά και ευθυγράμμιση των δικαιωμάτων των βρετανών εργαζομένων με όσα ισχύουν στην ΕΕ. [Guardian] Την εναλλακτική αυτή πρόταση θα συζητήσει ξανά σήμερα στις Βρυξέλλες ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος Jeremy Corbyn σε συναντήσεις του με τον Michel Barnier και ηγέτες των κρατών-μελών. [Reuters]

Μιλώντας χθες στην έκτακτη συζήτηση στη Βουλή για την παράταση του άρθρου 50 ο σκιώδης Υπουργός Εξόδου Keir Starmer τόνισε ότι μια βραχυπρόθεσμη παράταση που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο άτακτης εξόδου είναι «επικίνδυνη» και κάλεσε τη βρετανίδα Πρωθυπουργό να αλλάξει πορεία. Ωστόσο, οι Εργατικοί δε συνυπέγραψαν αίτημα των Φιλελεύθερων Δημοκρατών, του Σκωτικού Εθνικού Κόμματος (SNP) και άλλων μικρότερων κομμάτων για μακρύτερη παράταση και διεξαγωγή δεύτερου δημοψηφίσματος [BBC] παρόλο που έχουν δεσμευτεί να υποστηρίξουν ένα δεύτερο δημοψήφισμα, αν δεν μπορέσουν να προκαλέσουν εκλογές. [Guardian]

Πράγματι στα τέλη Φεβρουαρίου μετά από έντονες εσωκομματικές πιέσεις ο Corbyn ανακοίνωσε ότι το Εργατικό Κόμμα θα υποστηρίξει ένα δημοψήφισμα, «για να αποτρέψει ένα καταστροφικό, συντηρητικό Brexit». Η αλλαγή στάσης υπέρ του δημοψηφίσματος εκτιμάται ότι έγινε σε μια προσπάθεια αποτροπής του κινδύνου αποχωρήσεων βουλευτών και διχασμού του κόμματος. Είχε προηγηθεί η αποχώρηση εννέα βουλευτών των Εργατικών και η συγκρότηση εκ μέρους τους «Ανεξάρτητης Ομάδας» (The Independent Group), σε ένδειξη διαμαρτυρίας, όπως οι ίδιοι δήλωσαν, για την αδυναμία του Εργατικού κόμματος να λάβει θέση υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην ΕΕ και κατά του αντισημιτισμού. [Sky]

Ωστόσο, παρά τη δέσμευσή τους υπέρ ενός δεύτερου δημοψηφίσματος, αν αυτό διεξαχθεί,  μετά τη δεύτερη καταψήφιση της συμφωνίας αποχώρησης από τη βρετανική Βουλή ο Corbyn ζήτησε την προκήρυξη εκλογών, αλλά δεν αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο δεύτερου δημοψηφίσματος – γεγονός που σχολιάστηκε επικριτικά από υποστηρικτές της παραμονής της Βρετανίας στην ΕΕ. Τροπολογία υπέρ ενός δεύτερου δημοψηφίσματος που κατέθεσε την προηγούμενη εβδομάδα η ανεξάρτητη βουλευτής Sarah Wollaston υπέστη συντριπτική ήττα, καθώς οι Εργατικοί απείχαν. Ο ίδιος ο Corbynερωτηθείς πρόσφατα τι θα ψήφιζε σε περίπτωση δεύτερου δημοψηφίσματος απέφυγε να τοποθετηθεί, δηλώνοντας ότι αυτό θα εξαρτάτο από το ερώτημα. [Guardian]

Στάση ΕΕ

Σε πορεία σύγκρουσης με την ΕΕ οδεύει το Ηνωμένο Βασίλειο στη σημερινή Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, στην οποία θα συζητηθεί το Brexit. Η παράταση του Brexit απαιτεί την ομόφωνη απόφαση των 27 κρατών-μελών της ΕΕ. Ωστόσο, οι πρώτες αντιδράσεις από την πλευρά της ΕΕ έναντι του βρετανικού αιτήματος για παράταση μέχρι τις 30 Ιουνίου φανερώνουν σκληρή στάση.

Απαντώντας στο αίτημα της May για βραχυπρόθεσμη παράταση, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Donald Tusk ξεκαθάρισε ότι μια βραχυπρόθεσμη παράταση του Brexit είναι εφικτή, υπό τον όρο ότι η συμφωνία αποχώρησης θα περάσει από τη Βουλή των Κοινοτήτων. Και πρόσθεσε ότι, παρά τα θετικά στοιχεία της, μια παράταση ως τις 30 Ιουνίου «εγείρει σειρά ερωτημάτων νομικής και πολιτικής φύσεως». Παράλληλα, ωστόσο άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο σύγκλισης νέας έκτακτης συνόδου κορυφής, εφόσον χρειαστεί.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από την πλευρά της, σύμφωνα με έγγραφο που διέρρευσε στον Τύπο, εκτιμά ότι το βρετανικό αίτημα υπονομεύει την ακεραιότητα της ΕΕ, καθώς θα συνεπάγεται την παραμονή της Βρετανίας στην ΕΕ κατά τη διάρκεια των ευρωεκλογών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ηγέτες των κρατών-μελών έχουν δύο επιλογές: είτε βραχυπρόθεσμη παράταση ως τις 23 Μαΐου (πριν τις ευρωεκλογές) είτε μακροπρόθεσμη παράταση υπό όρους. Προηγουμένως ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Jean-Claude Juncker, μιλώντας στο γερμανικό κρατικό ραδιόφωνο, είχε δηλώσει ότι η ΕΕ θα περίμενε να δει αν η May είναι σε θέση να περάσει τη συμφωνία αποχώρησης από τη Βουλή προτού της δώσει παράταση. «Έχω την αίσθηση ότι δε θα μπορέσουμε να λάβουμε απόφαση για το θέμα αυτή την εβδομάδα και θα χρειαστεί να συναντηθούμε ξανά την επόμενη εβδομάδα», δήλωσε ο Juncker. [FT]

Ιδιαίτερα σκληρή φαίνεται να είναι η στάση της Γαλλίας, με τον γάλλο Υπουργό Εξωτερικών Jean-Yves Le Drian να διαμηνύει πως, αν η May δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η συμφωνία θα περάσει, τότε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα απορρίψει το αίτημά της για παράταση. [GuardianΠιο διαλλακτική στάση φαίνεται να υιοθετεί, από την άλλη πλευρά, η Γερμανία. [Reuters] Διαλλακτικός εμφανίστηκε και ο ιρλανδός πρωθυπουργός Leo Varadkar, ο οποίος προέτρεψε την ΕΕ να δείξει επιείκεια έναντι της Βρετανίας.

Για αγανάκτηση της ΕΕ έναντι του Ηνωμένου Βασιλείου κάνουν λόγο οι FT, παραλληλίζοντας τις διαπραγματεύσεις με τη Βρετανία με τις διαπραγματεύσεις με την ελληνική κυβέρνηση το 2015. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, η στάση των Βρετανών θεωρείται «πιο σκληρή, παράλογη και απρόβλεπτη» σε σχέση με τη στάση της τότε κυβέρνησης Τσίπρα.  Επιπλέον, ενώ η Ελλάδα ήταν μέλος της ευρωζώνης, η Βρετανία επιδιώκει να φύγει, με αποτέλεσμα η May να είναι αποκλεισμένη από την αίθουσα συζητήσεων σε σημαντικές στιγμές. Τέλος, ενώ η Γαλλία υποστήριξε την Ελλάδα, στην περίπτωση της Βρετανίας τηρεί σκληρή στάση.

Ωστόσο, παρά την αγανάκτησή της, η ΕΕ δεν έχει άλλη επιλογή παρά να εγκρίνει τη βραχυπρόθεσμη παράταση, αν και δεν αναμένεται να λάβει απόφαση σήμερα,  εκτιμά ο Paul Taylor στο Politico. Καμιά ευρωπαϊκή χώρα δε θέλει να κατηγορηθεί ότι επιτάχυνε ένα άτακτο Brexit, το οποίο θα επέφερε οικονομική ζημιά όχι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και στις γειτονικές του χώρες. Ούτε η ΕΕ έχει δικαίωμα να επιβάλει στη Βρετανία τη διεξαγωγή δεύτερου δημοψηφίσματος ή εκλογών, καθώς μια τέτοια κίνηση όχι μόνο θα παραβίαζε τη βρετανική κυριαρχία αλλά θα δημιουργούσε και κακό προηγούμενο για άλλα κράτη-μέλη στο μέλλον.

Σενάρια για το μέλλον

  • Υπερψήφιση της συμφωνίας αποχώρησης ή έξοδος χωρίς συμφωνία

Σύμφωνα με τον Guardian, η απάντηση Tusk στο αίτημα της May για βραχυπρόθεσμη παράταση του άρθρου 50 αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, τελεσίγραφο για τους βρετανούς βουλευτές: είτε θα υπερψηφίσετε τη συμφωνία αποχώρησης την επόμενη εβδομάδα είτε θα υπάρξει Brexit χωρίς συμφωνία. Το δίλημμα αυτό δεν αναμένεται να κάμψει την αντίθεση των  σκληροπυρηνικών Brexiteers στη συμφωνία αποχώρησης, αλλά ενδέχεται να βάλει σε δύσκολη θέση τους Εργατικούς, αλλά και το DUP, καθώς μια έξοδος χωρίς συμφωνία θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στη Βόρεια Ιρλανδία.

Σύμφωνα με τον Daniel Finkelstein των Times, το αίτημα για  βραχυπρόθεσμη παράταση αυξάνει τον κίνδυνο αποχώρησης χωρίς συμφωνία, καθώς δείχνει ότι η βρετανική κυβέρνηση θα προτιμούσε την έξοδο χωρίς συμφωνία παρά να προκηρύξει εκλογές ή ένα δεύτερο δημοψήφισμα. Κύριο άρθρο του Guardian ασκεί έντονη κριτική στη May, τονίζοντας ότι με το αίτημά της για ολιγόμηνη παράταση θέτει και πάλι στο τραπέζι το ενδεχόμενο εξόδου χωρίς συμφωνία, αψηφώντας το Κοινοβούλιο.

Παρόλα αυτά, οι βουλευτές θα υπερψηφίσουν τελικά τη συμφωνία της May, εκτιμά ο συνταγματολόγος Vernon Bogdanor γράφοντας στον Guardian, καθώς όλες οι άλλες επιλογές – μια μακρά παράταση, ένα νέο δημοψήφισμα ή ένα Brexit βάσει του νορβηγικού μοντέλου αναμένεται να αποτύχουν. Κύριο άρθρο των Times υποστηρίζει ότι ο μόνος τρόπος να σταματήσει ο «εθνικός εξευτελισμός» της επαιτείας για παράταση είναι η υπερψήφιση της συμφωνίας της May.

  • Μακροπρόθεσμη παράταση, παραίτηση May, εκλογές ή δημοψήφισμα

Ωστόσο, αν η Βουλή απορρίψει για άλλη μια φορά τη συμφωνία της May, τότε δεν αποκλείεται η Βρετανία να αναγκαστεί να ζητήσει μακροπρόθεσμη παράταση, ώστε να αποφύγει ένα άτακτο Brexit – κάτι που η απάντηση Tusk δε φαίνεται να αποκλείει ρητά. [Spectator]

Η χθεσινή δήλωση της Theresa May ότι «ως Πρωθυπουργός δεν είμαι διατεθειμένη να αναβάλω το Brexit πέραν της 30ης Ιουνίου» πυροδότησε φημολογία περί παραίτησής της σε περίπτωση που χρειαστεί να ζητηθεί μεγαλύτερη παράταση. [Reuters] Έχοντας επιβιώσει πρότασης μομφής τον περασμένο Δεκέμβριο η Theresa May δεν μπορεί τυπικά να εξαναγκαστεί να αποχωρήσει από την ηγεσία του κόμματος πριν τον επόμενο Δεκέμβριο. Ωστόσο, εδώ και καιρό φαίνεται να δέχεται πιέσεις για να παραιτηθεί, με Τόρις βουλευτές να θέτουν ως όρο υπερψήφισης της συμφωνίας αποχώρησης την παραίτησή της.   [Independent] Σύμφωνα με τον Economist, επικρατέστεροι μεταξύ των επίδοξων διαδόχων με απήχηση τόσο στους Remainers όσο και στους Brexiteers είναι οι Jeremy Hunt και Sajid Javid. Από την πλευρά των Remainers επικρατέστερη υποψήφια θεωρείται η Amber Rudd, ενώ μεταξύ των Brexiteers οι Boris JohnsonDominic Raab και David Davis. Πάντως η αντικατάσταση της αρχηγού των Τόρις δεν αποτελεί απαραίτητα λύση στα προβλήματα που συνδέονται με το Brexit. Οι Brexiteers αυταπατώνται, αν νομίζουν ότι η αποχώρηση της May θα έλυνε το πρόβλημα της δικλίδας ασφαλείας, επισημαίνει χαρακτηριστικά ο Daniel Finkelstein στους Times.

Δεδομένου ότι η ΕΕ αναμένεται να θέσει όρους για παραχώρηση μακροπρόθεσμης παράτασης, η Βρετανία ενδέχεται, στην περίπτωση αυτή, να οδηγηθεί σε εκλογές ή και σε δεύτερο δημοψήφισμα, με όλα τα ενδεχόμενα να μένουν ανοιχτά. Σημειώνεται ότι σημαντική μερίδα του βρετανικού Τύπου πιέζει εδώ και καιρό για μια μακροπρόθεσμη παράταση, ώστε να υπάρξει χρονικό περιθώριο περαιτέρω δημόσιας συζήτησης για το Brexit. Την ανάγκη  μακροπρόθεσμης παράτασης, ώστε να αναζητηθεί διακομματική συναίνεση υπέρ ενός ήπιου Brexit και στη συνέχεια να επικυρωθεί η όποια συμφωνία με νέο δημοψήφισμα υποστήριξε πρόσφατα ο Economist. Σε παρόμοιο πνεύμα, οι FT, παρόλο που είχαν αρχικά ταχθεί υπέρ της συμφωνίας αποχώρησης της May, καλούν πλέον την ΕΕ να παραχωρήσει στη Βρετανία μακρά παράταση, χωρίς επίπονους όρους, ώστε να υπάρξει περιθώριο να επιτευχθεί συναίνεση.

Σε κάθε περίπτωση, καθώς μια μακροπρόθεσμη παράταση θα συνοδεύονταν από συγκεκριμένους όρους, η στάση που θα τηρήσει η ΕΕ στο Brexit αναμένεται να είναι καταλυτικής σημασίας για τις πολιτικές εξελίξεις στο Ηνωμένο Βασίλειο. Γράφοντας στο New Statesman ο George Eatonσημειώνει χαρακτηριστικά: «Η ‘ανάκτηση του ελέγχου’ ήταν η υπόσχεση της εκστρατείας υπέρ της αποχώρησης της Βρετανίας από την ΕΕ […] Σχεδόν τρία χρόνια μετά η ΕΕ έχει περισσότερο έλεγχο επί του Ηνωμένου Βασιλείου από ποτέ. Εννέα ημέρες πριν την προγραμματισμένη ημερομηνία αποχώρησης και αντιμέτωπη με την απειλή εξόδου χωρίς συμφωνία, η Theresa May αναγκάζεται να ζητήσει εξευτελιστικά παράταση του Άρθρου 50. Ένα τέτοιο αίτημα μπορεί να ικανοποιηθεί μόνο με την ομόφωνη απόφαση των 27. Με άλλα λόγια, το μέλλον του Ηνωμένου Βασιλείου εξαρτάται από τα καπρίτσια κυβερνήσεων όπως του ούγγρου Victor Orban και του ιταλού Matteo Salvini. Αντί να ανακτήσει τον έλεγχο, η Βρετανία τον παραχώρησε.»

X