Η θέση της Επιτροπής για την επιβολή της θεμελιώδους αξίας του κράτους δικαίου στην ΕΕ

DSC_0998 [Theodore Karaoulanis - theokar, EURACTIV.gr]

Τη δυσκολία, αλλά και την ανάγκη παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέρ της τήρησης του «κράτους δικαίου», που αν και αποτελεί θεμελιώδες αξιακό και λειτουργικό στοιχείο της ΕΕ, τα τελευταία χρόνια, δέχεται «μεγάλες πιέσεις», με πιο τρανταχτά παραδείγματα τις περιπτώσεις της Πολωνίας και της Ουγγαρίας, φέρνει στην επιφάνεια ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία εγκαινιάζει διαβούλευση με τους ευρωπαϊκούς και τους εθνικούς θεσμούς, καθώς και με την κοινωνία των πολιτών, προκειμένου να προσκομίσουν τις απόψεις τους, για μια τελική σύνθεση προτάσεων εντός του 2019.

«Η εμπειρία του παρελθόντος καταδεικνύει την ανάγκη για καλύτερη προώθηση του κράτους δικαίου, έγκαιρη πρόληψη κινδύνων ή παραβιάσεων του κράτους δικαίου και αποτελεσματική αντιμετώπιση όταν ανακύπτουν τέτοια ζητήματα στην Ένωση», αναφέρει η ανακοίνωση της Επιτροπής, ενώ ο πρώτος αντιπρόεδρος, Φρανς Τίμερμανς, επισημαίνει ότι το κράτος δικαίου αφορά «στην ουσία την ταυτότητά μας και τη λειτουργία της ΕΕ στο σύνολό της».

Τα τελευταία χρόνια, έχει καταστεί σαφές ότι πρέπει να γίνουν περισσότερα για να διασφαλιστεί η υπεράσπιση, η ενίσχυση και η τήρηση του κράτους δικαίου σε ολόκληρη την Ένωση, επισημαίνει η Επιτροπή, δίνοντας το πλαίσιο ευθύνης και τις «δυνατές κατευθύνσεις» για το μέλλον: «Αποτελεί κοινή ευθύνη των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και όλων των κρατών μελών να υπερασπίζονται, να ενισχύουν και να τηρούν το κράτος δικαίου»

Μεταξύ των εργαλείων που έχει χρησιμοποιήσει η Επιτροπή για την παρακολούθηση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση των ανησυχιών για το κράτος δικαίου στα κράτη-μέλη, αναφέρει τα εξής: «Το πλαίσιο για το κράτος δικαίου, τη διαδικασία του άρθρου 7 παράγραφος 1 της Συνθήκης για την ΕΕ (ΣΕΕ), τις διαδικασίες επί παραβάσει, το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, τον πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της Δικαιοσύνης και τον μηχανισμό συνεργασίας και ελέγχου (ΜΣΕ)».

Η Επιτροπή παρουσιάζει τρεις πυλώνες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη στήριξη της επιβολής του κράτους δικαίου στην Ένωση:

1. Καλύτερη προώθηση σε εθνικό επίπεδο της γνώσης σχετικά με τα πρότυπα και τη νομολογία στον τομέα του κράτους δικαίου.

2. Έγκαιρη πρόληψη για την οποία η ΕΕ μπορεί να προσφέρει σημαντική στήριξη για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των βασικών συστημάτων και θεσμών, μέσω της τακτικής συνεργασίας και του διαλόγου με τις εθνικές αρχές.

3. Ειδικά σχεδιασμένη αντίδραση, κυρίως μέσω «διαδικασιών επί παραβάσει», ενώ θα μπορούσαν να διερευνηθούν ορισμένες βελτιώσεις μέσω της «έγκαιρης ενημέρωσης του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της εκ μέρους τους στήριξης».

Επόμενα βήματα

Η Επιτροπή καλεί τώρα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο και τα κράτη μέλη, καθώς και τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών δικτύων και της κοινωνίας των πολιτών, να συμβάλουν με συγκεκριμένες ιδέες στην επιλογή του τρόπου με τον οποίο θα μπορούσε να ενισχυθεί στο μέλλον η εργαλειοθήκη του κράτους δικαίου.

Με βάση αυτή τη διαδικασία προβληματισμού και τη συνεχιζόμενη συζήτηση, η Επιτροπή θα επανέλθει στο εν λόγω θέμα με δικά της συμπεράσματα και προτάσεις τον Ιούνιο του 2019.

Επισημαίνεται ότι «το κράτος δικαίου κατοχυρώνεται καθ αυτό στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι επίσης σημαντικό για τη λειτουργία της ΕΕ στο σύνολό της, όσον αφορά την εσωτερική αγορά, τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, και για να εξασφαλιστεί ότι οι εθνικοί δικαστές, που είναι επίσης δικαστές της ΕΕ, μπορούν να εκπληρώσουν τον ρόλο τους όσον αφορά τη διασφάλιση της εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ και να συνεργάζονται σωστά με το Δικαστήριο της ΕΕ στο πλαίσιο των διαδικασιών έκδοσης προδικαστικών αποφάσεων».

Η εφαρμογή του άρθρου 7 ΣΕΕ στην Πολωνία και την Ουγγαρία

Υπενθυμίζεται ότι, το  2014, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε ένα νέο πλαίσιο που επιτρέπει την αντιμετώπιση συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου σε οποιοδήποτε από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πλαίσιο προβλέπει ένα εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης χάρη στο οποίο η Επιτροπή θα μπορεί να αρχίσει διάλογο με το ενδιαφερόμενο κράτος-μέλος κατά στάδια, ώστε να εμποδίσει την κλιμάκωση των συστημικών απειλών κατά του κράτους δικαίου. Το πλέον εμβληματικό, όπως και εξαιρετικό, εργαλείο προάσπισης του κράτους δικαίου είναι η διαδικασία του άρθρου 7 της ΣΕΕ που επιτρέπει στην ΕΕ να ενεργεί σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης του κράτους δικαίου σε ένα κράτος μέλος.

Η διαδικασία του άρθρου 7 της ΣΕΕ ενεργοποιήθηκε σε δύο περιπτώσεις μέχρι σήμερα: Τον Δεκέμβριο του 2017, στην περίπτωση της Πολωνίας (από την Επιτροπή), και τον Σεπτέμβριο του 2018, στην περίπτωση της Ουγγαρίας (από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Η Επιτροπή έχει, επίσης, κινήσει διαδικασία επί παραβάσει με την αποστολή προειδοποιητικής επιστολής στην Πολωνία σχετικά με το νέο πειθαρχικό καθεστώς για τους δικαστές.

X