Σταματήστε την υπονόμευση των Προστατευόμενων Περιοχών

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

«Εάν παραμείνουν σταθερές οι υψηλές τιμές για μέταλλα όπως το λίθιο και το κοβάλτιο μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας, θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο η ενεργειακή μετάβαση». [Evgeny Haritonov / Shutterstock]

Πέρυσι, η Παγκόσμια Τράπεζα ανέφερε ότι η παραγωγή γραφίτη, λιθίου και κοβαλτίου πρέπει να αυξηθεί κατά περισσότερο από 450% έως το 2050 για να καλύψει τη ζήτηση για τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας. Κινδυνεύει η ενεργειακή μετάβαση; Πρέπει να εκμεταλλευτούμε μαζικά τους πόρους στην Ευρώπη για να αποφύγουμε την εξάρτηση από τις εισαγωγές; Οι Πράσινοι ευρωβουλευτές έχουν ένα εναλλακτικό σχέδιο.

Ανά διαστήματα, απαισιόδοξοι τίτλοι ενημέρωσης μάς προειδοποιούν για τις διαφαινόμενες ελλείψεις κρίσιμων μετάλλων που απαιτούνται για την επιτυχή εφαρμογή της Πράσινης Συμφωνίας και την επίτευξη των στόχων του Παρισιού για το κλίμα. Γίναμε μάρτυρες αυτού για άλλη μια φορά νωρίτερα αυτόν τον μήνα, όταν το ΔΝΤ μας προειδοποίησε για την πιθανότητα εκτίναξης των τιμών των μετάλλων για το κοβάλτιο και το λίθιο, μεταξύ άλλων, λόγω των εξαιρετικά υψηλών προσδοκιών ζήτησης.

Πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη αυτή την πρόκληση. Εάν παραμείνουν σταθερές οι υψηλές τιμές για μέταλλα όπως το λίθιο και το κοβάλτιο μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας (όπως υπονοούν οι ερευνητές του ΔΝΤ),θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο η ενεργειακή μετάβαση.

Φρενίτιδα στον τομέα της Εξόρυξης

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι το σχέδιο δράσης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες που δημοσιεύθηκε από την Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2020 κέρδισε πολύ μεγαλύτερη προσοχή από τους προκατόχους του, καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει τους κινδύνους εφοδιασμού για πρώτες ύλες υψηλής οικονομικής σημασίας. Υπό το πρίσμα της Πράσινης Συμφωνίας, είναι σαφές γιατί το λίθιο, το κοβάλτιο και ένα ευρύ φάσμα στοιχείων σπάνιων γαιών περιλαμβάνονται στη λίστα των 30 πιο κρίσιμων πρώτων υλών.

Είναι επίσης σαφές ότι αυτό το σχέδιο δράσης λειτουργεί ως καταλύτης για την αναζωογόνηση των έργων εξόρυξης για αυτές τις κρίσιμες πρώτες ύλες εντός και εκτός των συνόρων της ΕΕ. Αν και δεν πρέπει να τα απορρίπτουμε αλόγιστα, πρέπει επειγόντως να θέσουμε όρια στις προστατευόμενες περιοχές. Στην Πορτογαλία, για παράδειγμα, το 28% των περιοχών που διατίθενται για εξερεύνηση λιθίου βρίσκονται εντός εθνικά προστατευόμενων περιοχών – όπως η Serra da Argamela, μέρος μιας περιοχής Natura 2000.

Το καθεστώς του Natura 2000 δεν παρέχει καμία εγγύηση κατά των εργασιών εξόρυξης, όπως αποδεικνύεται από τις προσπάθειες εξόρυξης σπάνιων γαιών στο Norra Kärr στη Σουηδία ή τα σχέδια εξόρυξης κοιτασμάτων χαλκού και νικελίου στον τυρφώνα Viiankiaapa στη Φινλανδία. Άλλα παραδείγματα, όπως το San Finx στη Γαλικία, επισημαίνουν την έλλειψη ειδικών εκτιμήσεων περιβαλλοντικών επιπτώσεων στις περιοχές Natura 2000. Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι τα δημόσια ή οικονομικά συμφέροντα θέτουν σε κίνδυνο μοναδικούς οικοτόπους στην Ευρώπη. Η πίεση για δράση θα αυξάνεται όσο περνάει ο καιρός.

Τρεις καλοί λόγοι για τη διατήρηση των προστατευόμενων περιοχών

Ορισμένοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής υποστηρίζουν ότι πρέπει να «εξισορροπήσουμε τη βιοποικιλότητα και τους οικονομικούς στόχους» για να εξασφαλίσουμε τα μέταλλα που απαιτούνται για την πράσινη μετάβαση. Ωστόσο, για τη διευκόλυνση της εξισορρόπησης απαιτείται η διατήρηση της ακεραιότητας των προστατευόμενων περιοχών της ΕΕ για τρεις βασικούς λόγους.

Καταρχάς, αυτές οι προστατευόμενες περιοχές είναι μοναδικές και δεν μπορούν να αντικατασταθούν εξ ορισμού, ούτε να αποκατασταθούν εκ των υστέρων. Είναι απαραίτητο να διατηρηθούν ανέπαφες για να αποφευχθεί η περαιτέρω κατάρρευση της βιοποικιλότητας της ΕΕ. Δεύτερον, κινδυνεύουμε να εξαπολύσουμε μια μαζική λαϊκή αντίδραση ενάντια στην Πράσινη Συμφωνία και την οικολογική μετάβαση. Η διατήρηση της φύσης αποτελεί προτεραιότητα για πολλούς πολίτες της ΕΕ.

Τρίτον, θέτοντας σε κίνδυνο αυτές τις ζωτικές περιοχές με την έναρξη νέων έργων εξόρυξης δεν θα μειώσει ουσιαστικά την εξάρτηση της ΕΕ από εισαγόμενες κρίσιμες πρώτες ύλες. Με άλλα λόγια, η σχετικά μικρή αύξηση της παραγωγικής ικανότητας και το οικονομικό κέρδος απλώς δεν δικαιολογούν την καταστροφή μοναδικών ενδιαιτημάτων πολιτισμού και φύσης στην ΕΕ.

Ας δούμε και μιαν άλλην οπτική

Είναι αλήθεια ότι θα χρειαστούμε ορισμένα μέταλλα σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες για την ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, σε απόλυτες τιμές, η αύξηση της ζήτησης είναι σχετικά μέτρια. Ας πάρουμε την παγκόσμια παραγωγή λιθίου, που υπολογίζεται στους 86.000 τόνους το 2019. Μια 45πλάσια αύξηση μεταφράζεται σε συνολικά 3,8 εκατομμύρια τόνους. Αυτό ακούγεται εντυπωσιακό, αλλά αντιστοιχεί μόνο στο 0,0016 % της παραγωγής σιδήρου το 2019, που υπολογίζεται σε περίπου 2,454 εκατομμύρια τόνους.

Δεύτερον, οι πράσινες τεχνολογίες είναι ο βασικός μοχλός μόνο για 6 από τις 30 κρίσιμες πρώτες ύλες. Σύμφωνα με μια έκθεση του öko-institut, που ανατέθηκε από τον Henrike Hahn των Πρασίνων/EFA, αυτά τα έξι υλικά είναι τα: κοβάλτιο, λίθιο, νιόβιο, ταντάλιο, βαριά και ελαφριά στοιχεία σπάνιων γαιών. Η ζήτηση για τις περισσότερες άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες καθοδηγείται κυρίως από άλλους τομείς όπως η ψηφιοποίηση, η άμυνα, η αεροναυπηγική, και ακόμη και η γεωργία. Η πράσινη μετάβαση, λοιπόν, αυξάνει μόνο σε μικρά ποσοστά τη ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες.

Ας σκεφτούμε μακροπρόθεσμα

«Η Μέση Ανατολή έχει πετρέλαιο, η Κίνα έχει μέταλλα σπάνιων γαιών», ειρωνεύτηκε ο Deng Xiaopeng το 1980. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η Κίνα έχτισε ένα ισχυρό βιομηχανικό οικοσύστημα σε πράσινες τεχνολογίες τις τελευταίες δεκαετίες. Η Ευρώπη χρειάζεται παρόμοια μακροπρόθεσμη σκέψη, ακόμη και όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με βραχυπρόθεσμες προκλήσεις.

Το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής στην Ευρώπη αυτές τις μέρες στρέφεται στην εξερεύνηση, τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη νέων ορυχείων στην Ευρώπη και στο εξωτερικό, οδηγούμενη από τον φόβο των διαφαινόμενων ελλείψεων. Αν και αυτό είναι απαραίτητο, δεν πρέπει να μειώνει τον πρωταρχικό στόχο της μετάβασης σε μια κυκλική οικονομία ενώ η Ευρώπη δημιουργεί τα αποθέματα υλικών σε νέες υποδομές.

Όχι μόνο αυτό, αλλά είναι επίσης μια μοναδική ευκαιρία για την ενίσχυση μιας κυκλικής βιομηχανίας και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Στα επόμενα 15 χρόνια, μπορούμε να δημιουργήσουμε περισσότερες από 10.000 θέσεις εργασίας μόνο στον τομέα της ανακύκλωσης μπαταριών έλξης, εκτιμά το öko-institute. Από οικονομική άποψη, αυτό δημιουργεί μια καλύτερη μακροπρόθεσμη προοπτική από την εκμετάλλευση προστατευόμενων περιοχών, διακινδυνεύοντας την πρόκληση μιας μαζικής λαϊκής αντίδρασης κατά της Πράσινης Συμφωνίας.

Η Πράσινη Συμφωνία παρέχει ένα εξαιρετικό πλαίσιο για όλα αυτά, τώρα είναι η ώρα να γίνουν οι αλλαγές.