Πώς τα μέτρα από την πλευρά της ζήτησης μπορούν να διασφαλίσουν την ενεργειακή ασφάλεια στην ΕΕ

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

Στον απόηχο του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος επιδείνωσε τον πληθωρισμό των τιμών της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πρωτοβουλία REPowerEU. [ZOE Institute for Future-fit Economies]

Η ΕΕ μπορεί να συντονίσει τις προσπάθειες των κρατών μελών προκειμένου να προετοιμαστεί για την απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου, γράφουν οι Τζόναθαν Μπαρθ και Κριστόφ Γκραν.

Ο Τζόναθαν Μπαρθ είναι συνδιευθυντής του Ινστιτούτου ZOE για τις οικονομίες που ταιριάζουν στο μέλλον. Ο Κριστόφ Γκραν είναι εταίρος του ZOE.

Η υπερβολική εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και η αστάθεια στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας εκθέτουν την ένωση σε ενεργειακή ευπάθεια και υψηλότερο πληθωρισμό. Η ευπάθεια αυτή εντείνεται περαιτέρω λόγω παραγόντων όπως η εξάρτηση από βιομηχανίες έντασης ενέργειας και η συνολικά αργή μετάβαση προς καθαρές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Στον απόηχο του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος επιδείνωσε τον πληθωρισμό των τιμών της ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την πρωτοβουλία REPowerEU. Το σχέδιο αποσκοπεί στη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και στη βελτίωση των ενεργειακών υποδομών, με πρόσθετο βραχυπρόθεσμο στόχο, τη διατήρηση των τιμών υπό έλεγχο.

Το σχέδιο της Επιτροπής επικεντρώνεται στην αλλαγή των πηγών ενέργειας ή στην ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης και στη μετάβαση σε τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ωστόσο, δεν αξιοποιεί το δυναμικό των μέτρων από την πλευρά της ζήτησης που οδηγούν σε εξοικονόμηση ενέργειας.

Τα μέσα αυτά μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της ενεργειακής ανεπάρκειας βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, να μετριάσουν περαιτέρω αυξήσεις των τιμών και να μειώσουν την εξάρτηση από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Στο ZOE Institute for Future-fit Economies, διερευνήσαμε πώς η Επιτροπή μπορεί να ενσωματώσει μέτρα από την πλευρά της ζήτησης στο REPowerEU. Καταδεικνύουμε ποια μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας μπορούν να είναι αποτελεσματικά για τον μετριασμό της αύξησης των τιμών ενέργειας και των κοινωνικών επιπτώσεων.

Η προσέγγιση της επάρκειας – ένα σύνολο πολιτικών και πρακτικών που αποφεύγουν τη ζήτηση ενέργειας – δεν μπορεί μόνο να μειώσει την εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Θα ανοίξει επίσης το δρόμο στην ΕΕ για την επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας και θα ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Στο πρόσφατο έγγραφο πολιτικής μας, καταθέσαμε τρεις προτάσεις σε επίπεδο ΕΕ για την αύξηση της εξοικονόμησης ενέργειας, ώστε να συμπληρωθεί η εστίαση στην ενεργειακή απόδοση και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού:

  • Πρωτοβουλία της ΕΕ για την εξοικονόμηση ενέργειας χωρίς αποκλεισμούς (IESI): Στο πλαίσιο του σχεδίου REPowerEU που αναμένεται στα τέλη Μαΐου από την Επιτροπή, προτείνουμε μια περιεκτική πρωτοβουλία εξοικονόμησης ενέργειας που θα συντονίζει τις προσπάθειες των κρατών μελών για τη μείωση της εξάρτησης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Προτείνουμε επίσης μέτρα από την πλευρά της ζήτησης σε επίπεδο ΕΕ. Στο πλαίσιο της IESI, προτείνουμε στην Επιτροπή να προτείνει βραχυπρόθεσμους στόχους μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας. Οι στόχοι σε επίπεδο ΕΕ ή ανά κράτος μέλος θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν εξοικονόμηση ενέργειας έως και 15% έως το 2023. Στο πλαίσιο της IESI τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να καταρτίσουν εθνικά σχέδια εξοικονόμησης ενέργειας (NESPs) μέχρι τον Οκτώβριο του 2022. Στα NESPs, τα κράτη μέλη μπορούν να περιγράψουν τα μέτρα με τα οποία επιδιώκουν να επιτύχουν τους στόχους εξοικονόμησης ενέργειας.
  • Κοινοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης της ΕΕ: Συνιστούμε στην Επιτροπή να ξεκινά μια ενεργειακή ενημέρωση κάθε εβδομάδα για να αυξήσει την ευαισθητοποίηση και να επιστήσει την προσοχή των φορέων χάραξης πολιτικής, των εταιρειών και των πολιτών.
  • Πακέτο εξοικονόμησης ενέργειας της ΕΕ: Μεσοπρόθεσμα, προτείνουμε μια δέσμη μέτρων της ΕΕ για την εξοικονόμηση ενέργειας με επίκεντρο τα κτίρια και τον τομέα των μεταφορών. Συνιστούμε στην Επιτροπή να προωθήσει μια δέσμη μέτρων για την εξοικονόμηση ενέργειας μέχρι τον Ιούλιο, ώστε να μπορέσει να εγκριθεί πριν από τον χειμώνα. Στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων, η Επιτροπή θα πρέπει να απαιτήσει από τα κράτη μέλη να προτείνουν εθνικές ημερομηνίες σταδιακής κατάργησης του φυσικού αερίου.

Για τη βραχυπρόθεσμη δράση, εντοπίσαμε μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας στον τομέα των μεταφορών και των κτιρίων για τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καθοδήγηση σχετικά με τα NESPs. Πραγματοποιήσαμε αξιολόγηση 68 μέτρων που προτάθηκαν ως αντίδραση στην αύξηση των τιμών της ενέργειας. Ακολουθούν ορισμένα από τα βασικά βραχυπρόθεσμα μέτρα που προτείνουμε:

  • 365 ευρώ εισιτήριο για τις δημόσιες συγκοινωνίες: Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΔΟΕ) αναφέρει ότι η αυξημένη χρήση των δημόσιων μεταφορών συμβάλλει άμεσα στη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου. Προτείνουμε διπλές τιμές, ιδιαίτερα για την ατομική κινητικότητα και χαμηλές τιμές για τις δημόσιες μεταφορές.
  • Κίνητρα για την κοινή χρήση αυτοκινήτων: Το μέσο ποσοστό πληρότητας στην ΕΕ είναι περίπου 1,1-1,2 άτομα ανά αυτοκίνητο. Συνεπώς, η κοινή χρήση του αυτοκινήτου μπορεί να μειώσει την κατανάλωση πετρελαίου, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι το άτομο που μοιράζεται τη διαδρομή θα είχε κάνει την ίδια διαδρομή με το δικό του αυτοκίνητο.
  • Απαγόρευση των πτήσεων μικρών αποστάσεων: Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Greenpeace, η αναστολή των πτήσεων μικρών αποστάσεων όπου υπάρχει ήδη σιδηροδρομική σύνδεση μπορεί να μειώσει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου στην ΕΕ κατά 2 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι πτήσεις μικρών αποστάσεων εκπέμπουν το ισοδύναμο 23,4 εκατομμυρίων τόνων CO2 και είναι μεγαλύτερες εκπομπές ανά επιβάτη. Συνιστούμε στα κράτη μέλη να απαγορεύσουν τις πτήσεις για αποστάσεις που μπορούν να διανυθούν με τρένο για λιγότερο από τέσσερις ώρες.
  • Η εξάπλωση των έξυπνων θερμοστατών: Οι έξυπνοι θερμοστάτες ρυθμίζουν αυτόματα τη θερμοκρασία του δωματίου και μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση της ζήτησης κατά περίπου 10%. Συνιστούμε την έναρξη ενός προγράμματος επιδότησης για τη μαζική εξάπλωση των έξυπνων θερμοστατών.

Η Ιαπωνία και η Βραζιλία αποτελούν δύο επιτυχημένα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο τα μέτρα από την πλευρά της ζήτησης συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της ενεργειακής ανεπάρκειας και αποδείχθηκαν αποτελεσματικά στη μείωση της συνολικής ζήτησης ενέργειας βραχυπρόθεσμα και με διαρκή αποτελέσματα.

Μετά την πυρηνική καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011, η Ιαπωνία ξεκίνησε μια εθνική πρωτοβουλία «setsuden» (εξοικονόμηση ενέργειας) που μείωσε την κατανάλωση ενέργειας κατά 15% βραχυπρόθεσμα.

Ομοίως, όταν μια σοβαρή ξηρασία στη Βραζιλία μείωσε σημαντικά τα επίπεδα νερού στα υδροηλεκτρικά φράγματα το 2001, η χώρα μείωσε σημαντικά τη χρήση ενέργειας. Η πρωτοβουλία εξοικονόμησης ενέργειας μείωσε την κατανάλωση ενέργειας κατά 25% βραχυπρόθεσμα. Επομένως, η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας από τα νοικοκυριά, συμβάλλει στη μείωση της συνολικής ζήτησης ενέργειας βραχυπρόθεσμα.

Η άμεση σταθεροποίηση των τιμών της ενέργειας είναι σημαντική για τα νοικοκυριά και τις βιομηχανίες στην ΕΕ. Ο αντίκτυπος της αύξησης των τιμών της ενέργειας έχει ανοίξει τρύπα στους εθνικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών της ΕΕ. Για να διατηρήσουν το κόστος για τους τελικούς καταναλωτές υπό έλεγχο, οι κυβερνήσεις των κρατών μελών έχουν καταφύγει σε μέτρα όπως μειώσεις φόρων και παροχές μετρητών.

Η μείωση της ζήτησης για ενεργειακές υπηρεσίες μπορεί να έχει διάφορα οφέλη. Μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση των τιμών της ενέργειας, αφαιρώντας οικονομικά βάρη από τα νοικοκυριά και τις εθνικές κυβερνήσεις.

Η συμπερίληψη μέτρων από την πλευρά της ζήτησης στο σχέδιο RePowerEU παρέχει μια ευκαιρία για την περαιτέρω ενίσχυση της ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, καθώς η επάρκεια και η εξοικονόμηση ενέργειας έχουν αναγνωριστεί στην πρόσφατη έκθεση της IPCC ως θεμελιώδεις για τη μετάβαση σε ενεργειακά συστήματα χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.