Ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ – Η ενέργεια που χρειάζεται η Ευρώπη βρίσκεται εδώ, ας τη χρησιμοποιήσουμε

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

Μαζί, ΕΕ και Νορβηγία διαθέτουν 3.470 δισ. κυβικά μέτρα γνωστών αποθεμάτων φυσικού αερίου, που αντιστοιχούν σε 22 χρόνια προμήθειας ρωσικού φυσικού αερίου. [Shutterstock / Zivica Kerkez]

Εκτός από την εξοικονόμηση ενέργειας, τη διαφοροποίηση των εισαγωγών και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η Ευρώπη θα πρέπει να κοιτάξει και προς τα μέσα για να εξασφαλίσει τον ενεργειακό της εφοδιασμό. Η ήπειρός μας εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, τα οποία μπορούν να βοηθήσουν στην υποκατάσταση των ρωσικών εισαγωγών και να περιορίσουν τις δαπάνες των εισαγωγών μας στην πορεία. Παραδόξως, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στις Βρυξέλλες το γνωρίζουν αυτό, αλλά είναι πολύ ντροπαλοί για να προωθήσουν την ιδέα έξω από ανεπίσημες συζητήσεις σε «dîners en ville».

Τις ημέρες και τις εβδομάδες που ακολούθησαν την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι ηγέτες της ΕΕ αντέδρασαν γρήγορα καταθέτοντας μέτρα για τη διασφάλιση του βραχυπρόθεσμου ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ και αποφάσισαν να υποκαταστήσουν όλες τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου (155 δισ. κυβικά μέτρα) μέχρι το τέλος της δεκαετίας, εκ των οποίων τα 2/3 μέχρι το τέλος του 2022.

Ενώ τα βασικά μέτρα που ορίζονται στην ανακοίνωση REPowerEU του Μαρτίου (διαφοροποίηση των εισαγωγών, παραγωγή βιομεθανίου, εξοικονόμηση ενέργειας και ταχύτερος εξηλεκτρισμός) θα συμβάλουν αναμφίβολα στη μείωση της εξάρτησης από τις ρωσικές εισαγωγές φυσικού αερίου, η ενίσχυση της παραγωγής φυσικού αερίου από την Ευρώπη δεν υπήρχε πουθενά, σε σημείο που να αναρωτιέται κανείς αν έχει γίνει ταμπού στις συζητήσεις της ΕΕ.

Μαζί, ΕΕ και Νορβηγία διαθέτουν 3.470 δισ. κυβικά μέτρα γνωστών αποθεμάτων φυσικού αερίου[i], που αντιστοιχούν σε 22 χρόνια προμήθειας ρωσικού φυσικού αερίου.

Αν η ΕΕ είναι έτοιμη να κάνει ό,τι χρειάζεται για να εγκαταστήσει 10 εκατομμύρια αντλίες θερμότητας τα επόμενα πέντε χρόνια, να βρει επιπλέον 50 δισ. κυβικά μέτρα μη ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου και να παράγει 35 δισ. κυβικά μέτρα βιομεθανίου έως το 2030, γιατί να μην αξιοποιήσει εξίσου τα γνωστά αποθέματα φυσικού αερίου και να προσπαθήσει να βρει επιπλέον; Είναι όντως περισσότερα από τη λύση που χρειάζεται η ΕΕ;

Το σχέδιο REPowerEU που θα δημοσιοποιηθεί τις επόμενες ημέρες και η επακόλουθη δράση των θεσμικών οργάνων της ΕΕ μας παρέχει την ευκαιρία να δώσουμε σε αυτό το κρίσιμο στοιχείο της συλλογικής μας ενεργειακής ασφάλειας τη σημασία που του αξίζει, ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στο πλαίσιο της κλιματικής ουδετερότητας.

Η επιστροφή του «ελέγχου της πραγματικότητας»

Το 2019, πριν από την πανδημία, η ΕΕ παρήγαγε περίπου 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) φυσικού αερίου, που αντιστοιχούν περίπου στο 20% της δικής της ζήτησης. Ο αριθμός αυτός μειώθηκε σε περίπου 50 bcm το 2021[ii], στέλνοντας την εξάρτησή μας από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου πάνω από 40%.

Η Ευρώπη, η οποία φιλοξενεί μία από τις παλαιότερες και πιο ώριμες λεκάνες υδρογονανθράκων στον κόσμο, τη Βόρεια Θάλασσα, είδε την παραγωγή της να μειώνεται σταθερά με την πάροδο των ετών, λόγω φυσικής εξάντλησης (ή από τοπικά ανταλλάγματα όπως για το κοίτασμα Groningen στις Κάτω Χώρες).

Καθώς τα ιστορικά κοιτάσματα της Ευρώπης άδειαζαν σιγά-σιγά, οι ηγέτες της ΕΕ επαναβεβαίωναν συνεχώς τον μεταβατικό ρόλο του φυσικού αερίου στη ρητορική τους, αλλά δεν κατέβαλαν ιδιαίτερες προσπάθειες για τη διατήρηση της εξερεύνησης στην ήπειρο, μειώνοντας τις πιθανότητες ανεύρεσης νέων πόρων, ενώ η κατανάλωση φυσικού αερίου παρέμεινε σχετικά σταθερή.

Σε συνδυασμό με τις εκκλήσεις ακτιβιστικών οργανώσεων για τη διακοπή της εξόρυξης ορυκτών καυσίμων – χωρίς διάκριση μεταξύ φυσικού αερίου και άνθρακα – και τον πολλαπλασιασμό των απαγορεύσεων και των μορατόριουμ για την εξερεύνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου που γιορτάστηκαν σε πολιτικό επίπεδο, η πορεία ήταν σαφής: δεν θα γινόταν καμία ιδιαίτερη προσπάθεια να μετριαστεί η αύξηση της εξάρτησής μας από τις εισαγωγές.

Ενώ η διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού μας είναι απαραίτητη, η Ευρώπη δεν πρέπει να ανταλλάσσει τη μία εξάρτηση με την άλλη – αυτό ισχύει και για τις πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Πρέπει να διατηρήσουμε μια υγιή ισορροπία μεταξύ εισαγωγών και εγχώριας παραγωγής, προκειμένου να απολαμβάνουμε το υψηλότερο δυνατό επίπεδο αυτονομίας.

Τα νοικοκυριά και η βιομηχανία μας δεν εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο για τη θέρμανση και τις παραγωγικές διαδικασίες; Δεν χρησιμοποιούμε το φυσικό αέριο για την παραγωγή λιπασμάτων που εγγυώνται την επισιτιστική μας ασφάλεια; Τα εργοστάσια φυσικού αερίου μας δεν κρατούν τα φώτα αναμμένα όταν δεν υπάρχει άνεμος ή όταν τα πυρηνικά εργοστάσια πηγαίνουν σε συντήρηση; Επομένως, δεν είναι ο ρόλος της ΕΕ να ενθαρρύνει, όσο το δυνατόν περισσότερο, τη διατήρηση της εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου για όσο χρονικό διάστημα απαιτείται, σύμφωνα με τους στόχους μας για κλιματική ουδετερότητα;

Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να καλέσει τα κράτη μέλη να άρουν τις υφιστάμενες απαγορεύσεις στην εξερεύνηση, να καταγράψουν τα εναπομείναντα ρυθμιστικά και φυσικά εμπόδια που εμποδίζουν τα υφιστάμενα κοιτάσματα να αυξήσουν την παραγωγή, να επιταχύνουν τις διαδικασίες αδειοδότησης ή ακόμη και να αναπαράγουν σε επίπεδο ΕΕ και στο μέτρο του δυνατού τη στρατηγική του Ηνωμένου Βασιλείου για τη μεγιστοποίηση της οικονομικής ανάκαμψης (MER).

Όλα αυτά μπορούν να συνοδεύονται από ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για τη σταδιακή μετάβαση των ευρωπαϊκών περιουσιακών στοιχείων παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου, ώστε να μπορούν να παρέχουν τις δεξιότητες, την τεχνολογία και τις υποδομές που απαιτούνται για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για κλιματική ουδετερότητα.

Έχουμε και εμείς «αέριο ελευθερίας»

Τον Φεβρουάριο, η πραγματικότητα της Ευρώπης άλλαξε. Τώρα ήρθε η ώρα να θέσουμε τις βάσεις για τη μελλοντική μας ανθεκτικότητα.

Τα κράτη μέλη και οι ευρωπαίοι παραγωγοί φυσικού αερίου έσπευσαν να αναλάβουν κάθε είδους πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της παραγωγής βραχυπρόθεσμα. Σε συνδυασμό με την εντατική διπλωματία για το φυσικό αέριο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η επιπλέον εγχώρια παραγωγή και οι εισαγωγές φυσικού αερίου βοηθούν από κοινού να γεμίσουν τα επίπεδα αποθήκευσης της ΕΕ ενόψει του επόμενου χειμώνα.

Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, η ΕΕ θα πρέπει να ανταγωνιστεί για τις ποσότητες φυσικού αερίου στην παγκόσμια αγορά. Και ενώ η παγκόσμια δυναμικότητα υγροποίησης αυξάνεται, δεν έχουμε ακόμη ορατότητα για τις μελλοντικές ροές φυσικού αερίου σε αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

Η παράλληλη επένδυση στην εγχώρια παραγωγή μας από σήμερα θα συμβάλει στον μετριασμό της αστάθειας αύριο, ενώ παράλληλα θα αποφέρει σημαντικά έσοδα που μπορούν να βοηθήσουν στη στήριξη των ευάλωτων καταναλωτών.

Τα συνδυασμένα αποθέματα της ΕΕ και της Νορβηγίας είναι αρκετά για να καλύψουν το 20% της σημερινής κατανάλωσης φυσικού αερίου της ΕΕ για άλλα 35 χρόνια. Σε αυτά μπορεί να προστεθούν πάνω από 5.000 δισ. κυβικά μέτρα περαιτέρω πόρων, μέρος των οποίων μπορεί επίσης να παραχθεί εάν πληρούνται οι οικονομικές και τεχνολογικές προϋποθέσεις.

Οι αριθμοί αυτοί μπορούν να αναθεωρηθούν ακόμη και προς τα πάνω, εάν η ΕΕ αποφασίσει να ενθαρρύνει την εξερεύνηση φυσικού αερίου. Πρόσφατα, η Ελλάδα ανακοίνωσε ότι μπορεί να διαθέτει 600 δισ. κυβικά μέτρα ανακτήσιμων αποθεμάτων, ενώ η Ρουμανία σκοπεύει να παράγει 10 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως από τη Μαύρη Θάλασσα το 2026!

Έχει η ΕΕ την πολυτέλεια να αγνοήσει το δυναμικό της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας καθώς προσπαθεί να αντικαταστήσει τις ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου;

Η ώρα να δράσουμε είναι τώρα

Ο κύκλος ζωής της βιομηχανίας φυσικού αερίου είναι τόσο χρονοβόρος όσο και ενεργοβόρος. Περνούν χρόνια από την εξερεύνηση έως την αξιολόγηση των περιοχών και από την ανάπτυξη υποδομών έως την πραγματική παραγωγή. Εάν η ΕΕ θέλει να αποκομίσει όλα τα οφέλη από τα δικά της αποθέματα και να περιορίσει τον μελλοντικό κόστος των εισαγωγών της, η ώρα να δράσει και να θέσει τις απαραίτητες ρυθμιστικές προϋποθέσεις σε επίπεδο ΕΕ και κρατών μελών είναι τώρα.

Τα καλά νέα είναι ότι η Ευρώπη φιλοξενεί ορισμένες από τις μεγαλύτερες και πιο αποτελεσματικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, με κορυφαίες δεξιότητες, οικονομική ισχύ, προηγμένες και καινοτόμες τεχνολογίες. Οι εταιρείες μας είναι αυτές που καλούνται να βοηθήσουν στην ανάπτυξη των πιο σύνθετων και μεγαλύτερων έργων στον κόσμο.

Στην προσπάθεια της ΕΕ να γίνει ανεξάρτητη από τον ρωσικό ενεργειακό εφοδιασμό, η επιτάχυνση των υφιστάμενων προσπαθειών για εξοικονόμηση ενέργειας και ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν αποτελεί καμιά αμφιβολία. Κάθε εβδομάδα, μία από τις εταιρείες-μέλη μας ανακοινώνει την ανάπτυξη ενός νέου έργου αιολικής ενέργειας, ηλιακής ενέργειας ή σταθμού φόρτισης. Και κάθε μία από αυτές γνωρίζει πόσο πολύ τα περιουσιακά στοιχεία παραγωγής φυσικού αερίου τους είναι συμπληρωματικά για την ενεργειακή μετάβαση που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Τέλος, η ευρωπαϊκή παραγωγή φυσικού αερίου υπόκειται στα υψηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα παγκοσμίως, με αποτέλεσμα το περιβαλλοντικό αποτύπωμα να είναι κατά 30% χαμηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο παραγωγής, ενώ δεν απομένουν σχεδόν καθόλου εκπομπές μεθανίου σε προγενέστερο στάδιο για μετριασμό. Επομένως, κάθε κυβικό μέτρο εγχωρίως παραγόμενου φυσικού αερίου θα βοηθούσε την ΕΕ να επιτύχει την κλιματική ουδετερότητα ταχύτερα απ’ ό,τι με εισαγόμενες ποσότητες.

Δεδομένου του συνεχιζόμενου ρόλου του φυσικού αερίου στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα της ΕΕ και παγκοσμίως, ο κίνδυνος αδρανών περιουσιακών στοιχείων είναι ελάχιστος. Επιπλέον, σε συνδυασμό με τη δέσμευση, χρήση και αποθήκευση άνθρακα, τα αποθέματα φυσικού αερίου μας μπορούν να απαλλαχθούν από εκπομπές άνθρακα και να μετατραπούν σε υδρογόνο, βοηθώντας την ΕΕ να επιτύχει τις φιλοδοξίες της για το υδρογόνο.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να δράσουμε, κανένας δεν είναι λόγος να μην δράσουμε.

Το επερχόμενο σχέδιο REPowerEU και οι συναφείς πρωτοβουλίες του είναι η ευκαιρία να ενισχυθεί ο εφοδιασμός της Ευρώπης με φυσικό αέριο και η στρατηγική της αυτονομία. Σπάζοντας το ταμπού, η ΕΕ μπορεί να μπει στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον ισχυρότερη από ό,τι ήταν ποτέ, και να βγει ως ο παγκόσμιος ηγέτης για το κλίμα που πρέπει να είναι.

[i] Rystad Energy

[ii] BP Statistical Review of World Energy 2020