Η διάσπαση της αυταρχικής συμμαχίας της Ευρώπης

ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ Όλες οι θέσεις σε αυτή τη στήλη αποτελούν απόψεις των συντακτών, όχι της EURACTIV.gr

Χθες, η Ουγγαρία επανεξέλεξε τον Βίκτορ Όρμπαν, τον νούμερο ένα «δημόσιο εχθρό» της δημοκρατίας στην ΕΕ. Το κόμμα του, το Fidesz, και το κόμμα- δορυφόρος του, το Χριστιανοδημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα, εξασφάλισαν υπερπλειοψηφία στην ουγγρική Εθνοσυνέλευση. [EPA-EFE/ANDRZEJ GRYGIEL POLAND OUT]

Η επανεκλογή του Βίκτορ Όρμπαν για πέμπτη θητεία στην πρωθυπουργία της Ουγγαρίας θα πρέπει να ωθήσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να απομονώσει την αυταρχική κυβέρνησή του και να διασπάσει την εξίσου αυταρχική συμμαχία της Ευρώπης μεταξύ Ουγγαρίας και Πολωνίας.

Ο Tom Theuns είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας και Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Leiden και συνεργαζόμενος ερευνητής στο Κέντρο Ευρωπαϊκών Σπουδών και Συγκριτικής Πολιτικής του Sciences Po Paris.

Ο Jakub Jaraczewski είναι συντονιστής έρευνας στη Democracy Reporting International, μια ΜΚΟ με έδρα το Βερολίνο. Διεξάγει έρευνα και ανάλυση σχετικά με το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη, εργαζόμενος στο πρόγραμμα re:constitution.

Χθες, η Ουγγαρία επανεξέλεξε τον Βίκτορ Όρμπαν, τον νούμερο ένα «δημόσιο εχθρό» της δημοκρατίας στην ΕΕ. Το κόμμα του, το Fidesz, και το κόμμα- δορυφόρος του, το Χριστιανοδημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα, εξασφάλισαν υπερπλειοψηφία στην ουγγρική Εθνοσυνέλευση.

Η ενωμένη αντιπολίτευση, με επικεφαλής τον Πέτερ Μάρκι-Ζέι, απέτυχε παρά τον «αναγκαστικό γάμο» και των έξι κύριων κομμάτων της αντιπολίτευσης, από τους σοσιαλιστές μέχρι τους Πράσινους και το πρώην ακροδεξιό συντηρητικό κόμμα Jobbik.

Όμως αυτές δεν ήταν δημοκρατικές εκλογές, επειδή η Ουγγαρία δεν είναι πλέον δημοκρατία. Υπό την ηγεσία του Όρμπαν, το Fidesz διέλυσε την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, κατέλαβε τα ουγγρικά μέσα ενημέρωσης, συκοφάντησε τους πρόσφυγες και την κοινότητα ΛΟΑΤ και εγκατέστησε μια διεφθαρμένη κλεπτοκρατία. Όλο αυτό το διάστημα το επέτρεπαν οι τεράστιες επιδοτήσεις από τα ταμεία της ΕΕ.

Ενώ οι πολιτικές ελευθερίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αλώβητες, το δημοκρατικό πεδίο στην Ουγγαρία είναι σε μεγάλο βαθμό στραβό. Αυτές οι εκλογές ήταν ελεύθερες αλλά όχι δίκαιες.

Το Fidesz δημιούργησε εκλογικές περιφέρειες υπέρ του. Επιπλέον, χρησιμοποίησε τη συντριπτική του κυριαρχία στο ουγγρικό τοπίο των μέσων ενημέρωσης για να προωθήσει τον Όρμπαν και να συκοφαντήσει (ή να αγνοήσει) την αντιπολίτευση. Σαν να μην έφτανε αυτό, το Fidesz ξεπέρασε επίσης σημαντικά το νόμιμο όριο για τη χρηματοδότηση της προεκλογικής εκστρατείας.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έγινε παιχνίδι στα χέρια της κυβέρνησης. Ο Όρμπαν παρουσίασε το Fidesz ως τη μόνη δύναμη που κρατάει την Ουγγαρία μακριά από τον πόλεμο και έριξε την αντιπολίτευση ως επικίνδυνους πολεμοκάπηλους που είναι αποφασισμένοι για μια αιματηρή σύγκρουση με τη Ρωσία. Την ίδια ακριβώς Ρωσία η οποία έχει γίνει πιο ένθερμη προς την Ουγγαρία την τελευταία δεκαετία, βλέποντας μια ευκαιρία να επηρεάσει ένα κράτος μέλος της ΕΕ προς τους στόχους της εξωτερικής πολιτικής της Μόσχας.

Η ψηφοφορία έχει διευκολυνθεί για τη συντηρητική διασπορά στις γειτονικές χώρες – πάνω από 1 εκατομμύριο από τους οποίους έλαβαν γρήγορα την ιθαγένεια υπό την κυβέρνηση Fidesz – αλλά όχι για τους (γενικά πιο φιλελεύθερους) Ούγγρους ομογενείς. Παρόλο που δεν απαγορεύτηκε σε κόμματα ή πολιτικούς της αντιπολίτευσης να θέσουν υποψηφιότητα, οι πιθανότητες ήταν μεγάλες υπέρ του κυβερνώντος κόμματος.

Η ενωμένη αντιπολίτευση έδινε μια δύσκολη μάχη. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι έχασαν, αλλά και το πόσο σοβαρή πρόκληση θα μπορούσαν ακόμη να θέσουν στην εκλογική απολυταρχία του Όρμπαν. Πόσο κοντά έφτασαν.

Εδώ και χρόνια, η Ουγγαρία και η Πολωνία έχουν σχηματίσει μια αυταρχική συμμαχία στις επιθέσεις τους κατά της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Όπου απαιτούνταν ομοφωνία – όπως στον πιο σοβαρό μηχανισμό κυρώσεων της ΕΕ βάσει του άρθρου 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση – η Ουγγαρία και η Πολωνία προστάτευαν η μία την άλλη.

Ωστόσο, έχουν αρχίσει να διαφαίνονται ρωγμές σε αυτή τη σχέση. Η Πολωνία υπήρξε μία από τις πιο ζωτικές φωνές υπέρ των αυστηρών κυρώσεων κατά της Ρωσίας και της ενεργού υποστήριξης της Ουκρανίας. Η Ουγγαρία, από την άλλη, υπήρξε πολύ πιο συγκρατημένη. Έτσι, μέχρι να καταστεί πολιτικά αδύνατο, ο Όρμπαν ήταν ένας ηχηρός υποστηρικτής του Πούτιν.

Η αμφιθυμία της ουγγρικής κυβέρνησης απέναντι στη Ρωσία προκαλεί το «πάγωμα» των σχέσεών της με την πολωνική κυβέρνηση. Ο Πολωνός πρόεδρος Ντούντα μίλησε κατά της απροθυμίας του Όρμπαν να επιβάλει αυστηρότερες κυρώσεις στη Ρωσία, λέγοντας ότι αυτή η πολιτική θα ήταν «πολύ δαπανηρή».

Άλλη μια πίεση στην πολωνο-ουγγρική φιλία προκλήθηκε όταν ο Όρμπαν κατήγγειλε την αποστολή παρακολούθησης των εκλογών του ΟΑΣΕ για «συστηματική πολιτική προκατάληψη» πριν προσκαλέσει την υπερσυντηρητική πολωνο-καθολική δεξαμενή σκέψης Ordo Iuris για μια αντίπαλη αποστολή παρατήρησης. Η Πολωνία προεδρεύει σήμερα στον ΟΑΣΕ και μια τέτοια κίνηση του Όρμπαν ήταν «χαστούκι» για την πολωνική διπλωματία.

Αυτές οι εντάσεις αποτελούν μια ευκαιρία να διαλυθεί η αυταρχική συμμαχία της Ευρώπης. Πολλοί βλέπουν ότι το Fidesz και ο Όρμπαν γίνονται τοξικοί, ακόμη και ραδιενεργοί, για τον συντηρητικό κυβερνητικό συνασπισμό της Πολωνίας. Η διατήρηση της εικόνας του σκληρού υπερασπιστή της Πολωνίας και της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα θα είναι δύσκολη για το PiS, όταν μόλις πριν από λίγες εβδομάδες έδιναν τα χέρια με οριακά φιλορώσους Ούγγρους πολιτικούς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την ευκαιρία της επανεκλογής του Όρμπαν για να προχωρήσει στην εφαρμογή του μηχανισμού αιρεσιμότητας του κράτους δικαίου κατά της Ουγγαρίας. Τα χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν την ουγγρική κλεπτοκρατία. Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θα πρέπει να δηλώσει δημοσίως ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει τον κανονισμό αιρεσιμότητας κατά της Πολωνίας, ελπίζοντας έτσι να μπει σφήνα μεταξύ των δύο συμμάχων για το κράτος δικαίου.

Υπάρχει μια στέρεη ουσιαστική επιχειρηματολογία για κάτι τέτοιο. Τα κονδύλια της ΕΕ κινδυνεύουν στην Ουγγαρία δυσανάλογα περισσότερο από ό,τι στην Πολωνία. Το Fidesz και ο Όρμπαν χρησιμοποιούν τα χρήματα της ΕΕ για να γεμίσουν τις τσέπες τους, ενώ το PiS και ο Κατσίνσκι κρατούν αποστάσεις από αυτό. Η Πολωνία έχει πολύ καλό ιστορικό στη χρήση των κονδυλίων της ΕΕ, με ελάχιστη διαφθορά ή δωροδοκία.

Αυτό σημαίνει ότι η ενεργοποίηση του μηχανισμού αιρεσιμότητας για το κράτυς δικαίου κατά της Πολωνίας θα ήταν, σε κάθε περίπτωση, μια δύσκολη υπόθεση. Η οικοδόμηση μιας αξιόπιστης σύνδεσης μεταξύ της επίθεσης στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και του κινδύνου για τα κονδύλια της ΕΕ θα ήταν δυνατή, αλλά όχι ανθεκτική.

Σίγουρα, η πίεση κατά της Πολωνίας για το κράτος δικαίου δεν θα πρέπει να μειωθεί εντελώς. Τα κονδύλια ανάκτησης δεν θα πρέπει να αποδεσμευτούν έως ότου η Πολωνία εφαρμόσει τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Αλλά για στρατηγικούς, πολιτικούς και νομικούς λόγους, η Επιτροπή θα πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει την Πολωνία και την Ουγγαρία ως παρόμοιες περιπτώσεις.

Το να κυνηγήσει η ΕΕ την Ουγγαρία και να αφήσει την Πολωνία πιο χαλαρή θα σηματοδοτούσε ότι η ενότητα της Πολωνίας με την υπόλοιπη ΕΕ και η ανάληψη κινδύνων έναντι της Ρωσίας εγγυάται ανταμοιβής. Ταυτόχρονα, η δειλία και η διχόνοια της ουγγρικής κυβέρνησης αξίζουν την περαιτέρω απομόνωσή της.

Η διάσπαση της αυταρχικής συμμαχίας της ΕΕ δεν θα είναι εύκολη. Όσο τοξική και αν γίνει η σχέση τους, η Ουγγαρία και η Πολωνία εξακολουθούν να εξαρτώνται η μία από την άλλη στην ψηφοφορία στο Συμβούλιο. Καθώς όμως πλησιάζουν οι βουλευτικές εκλογές του 2023 στην Πολωνία, η συνεχής πίεση στην ουγγρο-πολωνική σχέση μπορεί να είναι αρκετή για να τη σπάσει.

Μετά την ψηφοφορία του επόμενου έτους, η Πολωνία ίσως μπορέσει να επιστρέψει στο σεβασμό των αξιών της ΕΕ, ενώ η Ουγγαρία πιθανότατα θα συνεχίσει την αυταρχική της πορεία. Ως εκ τούτου, η ΕΕ θα πρέπει να αρχίσει να εργάζεται προς την κατεύθυνση της απομόνωσης της Ουγγαρίας από τώρα για να ελαχιστοποιήσει τη ζημία.