Ευρωεκλογές – ανάλυση: η ΧΑ κόβει έδρα από τη ΝΔ κι ο Βελόπουλος κλέβει έδρα από το ΚΙΝΑΛ (παραδείγματα – σενάρια)

Ο εκλογικός χάρτης με τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών από το ΥΠΕΣ και τη Singular Logic [ΥΠΕΣ - Singular Logic]

Το «θρίλερ» με την κατανομή των εδρών μεταξύ ΝΔ και ΜέΡΑ 25, η διαμάχη για την τελευταία εκλόγιμη έδρα στη ΝΔ και η κατάληψη θέσης ευρωβουλευτή από την Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου κυριαρχούν στις μετεκλογικές συζητήσεις, ακόμη, εν αναμονή του τέλους της καταμέτρησης, όσον αφορά την οριστική κατανομή των εδρών.

Η συζήτηση όμως αυτή – και φυσικά το βασικό συμπέρασμα «νίκη ΝΔ – ήττα ΣΥΡΙΖΑ» – αποκρύπτουν από το δημόσιο διάλογο ότι η κατανομή των εδρών στις ευρωεκλογές με τον τρόπο που γίνεται δεν αποτελεί ούτε απλή ούτε φυσικά άδολη αναλογική, ως εκλογικό σύστημα.

Και ότι επιπλέον δημιουργεί ανισότητες και ψηφοφόρους δύο ταχυτήτων.

Επομένως δικαίως προκαλεί αίσθημα αδικίας και σχόλια από τους πολίτες.

Πως άλλαξε ο χάρτης των ευρωεκλογών στην Ελλάδα από το 2014 στο 2019

Σύγκριση των αποτελεσμάτων των τελευατίων δύο ευρωεκλογών με βάση την ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων των καλπών της Κυριακής στο 99,29%

Τι εκλογικό σύστημα ισχύει στις ευωεκλογές;

Υποτίθεται ότι στην Ελλάδα ισχύει για τις ευρωεκλογές η απλή αναλογική σε μία ενιαία εκλογική περιφέρεια.

Το δεύτερο σκέλος ισχύει πλήρως: ολόκληρη η χώρα είναι μία και μόνη εκλογική περιφέρεια. Υπάρχουν δηλαδή κοινοί υποψήφιοι από κάθε κόμμα για όλη τη χώρα και όχι ανά γεωγραφικό διαμέρισμα όπως συμβαίνει στις εθνικές εκλογές.

Ωστόσο η «απλή αναλογική» ισχύει μόνο εν μέρει. Αφενός διότι είναι απλή αναλογική αλλά έχει το περιοριστικό όριο του 3%, που ισχύει και για τις βουλευτικές εκλογές. Αυτό σημαίνει ότι όποιο κόμμα δεν πιάσει το 3% δεν μετέχει στην κατανομή των εδρών. Αφετέρου διότι «αναλογική» αποδεικνύεται ότι είναι μόνο στην πρώτη κατανομή.

Είναι δηλαδή «απλή» αναλογική και όχι «απλή και άδολη» αναλογική, όπως ο όρος έχει επικρατήσει στην πολιτική συζήτηση να αναφέρεται για ένα σύστημα ισομερούς κατανομής εδρών χωρίς προϋποθέσεις.

Πως εκλέγονται οι 21 ευρωβουλευτές;

Το εκλογικό μέτρο για την εκλογή ευρωβουλευτών προκύπει με μια απλή διαίρεση του 100 %(σύνολο ψήφων) δια του αριθμού των εδρών που εκλέγει η χώρα, δηλαδή δια του 21. Είναι δηλαδή το πηλίκον της διαίρεσης του 100:21 που δίνει τον μαγικό αριθμό 4,76. Άρα κάθε κόμμα εκλέγει τόσους βουλευτές όσες φορές χωρά στο τελικό ποσοστό του το 4,76.

Αυτό είναι καθαρό αλλά από εκεί και πέρα αρχίζουν τα «προβλήματα».

Πως μετέχουν στην κατανομή εδρών τα κόμματα που δεν έπιασαν το εκλογικό μέτρο του 4,76%; Αυτό συμβαίνει καταρχήν όπως το ορίζει ρητά ο εκλογικός νόμος: βγάζουν έδρα κατευθείαν με το ποσοστό τους. Απλώς δεν μπορούν, διότι δεν έχουν υπόλοιπα, να διεκδικήσουν επιπλέον έδρα, κάτι που μπορούν να κάνουν όλα τα άλλα κόμματα που πέρασαν το εκλογικό μέτρο του 4,76%.

Δηλαδή τα κόμματα που πέρασαν το 3% αλλά δεν έφθασαν το μέτρο του 4,76%  μετέχουν – και μάλιστα πριν από όλα τα άλλα – στη δεύτερη κατανομή εδρών, αφού δηλαδή πάρουν τις έδρες που αντιστοιχούν ακριβώς στο πηλίκο της διαίρεσης όσα κόμματα υπερέβησαν το εκλογικό μέτρο (Α κατανομή). Είναι η εφαρμογή της αρχής παραχώρησης εδρών σε συνδυασμούς που ξεπέρασαν το όριο του 3%.

Ακολούθως, στην τρίτη κατανομή (ή κατά άλλη ανάγνωση στη β κατανομή μετά την παραχώρηση έδρας) δίνονται έδρες στα κόμματα με τα «μεγαλύετρα υπόλοιπα». Αν περισσέψουν έδρες αυτές δίνονται και πάλι, με φθίνουσα σειρά, στα κόμματα με τα «μεγαλύτερα υπόλοιπα».

Πως μοιράζονται οι έδρες με βάση το ΥΠΕΣ;

Σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα αυτή τη στιγμή (στο 99,46% της ενσωμάτωσης των εκλογικών τμημάτων), τα αποτελέσματα και η κατανομή των εδρών με βάση το σύστημα που ακολουθεί το Υπουργείο Εσωτερικών, όπως ερμηνεύει και εφαρμόζει το νόμο, έχει ως εξής:

ΚΟΜΜΑ ΠΟΣΟΣΤΟ Α ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΥΠΟΛΟΙΠΟ Β ΚΑΤΑΝΟΜΗ Γ ΚΑΤΑΝΟΜΗ Δ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΥΝΟΛΟ
ΝΔ 33,12 6 4,56 1 1 8
ΣΥΡΙΖΑ 23,77 4 4,73 1 1 6
ΚΙΝΑΛ 7,72 1 2,96 1 2
ΚΚΕ 5,33 1 0,76 1 2
ΧΑ 4,88 1 0,12 1 2
ΕΛ 4,19 0 4,19 1 1
ΜέΡΑ25 2,99 0 21
ΣΥΝΟΛΟ 13 1 5 2 21
ΕΚΤΟΣ
ΕΔΡΕΣ 21
ΜΕΤΡΟ 4,76
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ 99,46

Ελλάδα: Θρίλερ για δύο έδρες και ένα κόμμα στην Ευρωβουλή

Συνεχίζεται το θρίλερ με την τελική κατανομή των εδρών της Ευρωβουλής ανάμεσα στα ελληνικά κόμματα, με τη Νέα Δημοκρατία να διεκδικεί δύο έδρες από τη Μέρα25 και τη Χρυσή Αυγή.

Συγκεκριμένα, από το ποσοστό που τελικά θα λάβει το κόμμα του Γιάνη …

Μια άβολη αλήθεια

Αυτό που οι πολιτικοί και το Υπουργείο αποκρύβουν από τους πολίτες, κάθε φορά που γίνονται εκλογές, καθώς όλοι επαφίενται στην πρόβλεψη ότι η διαδικασία είναι δημοσιευμένη σε νόμο, είναι ότι ακολουθείται τελείως διαφορετικό σύστημα κατανομής εδρών ανάμεσα στις εθνικές εκλογές  και στις ευρωεκλογές.

Ακόμη και αν στις εθνικές εκλογές μοιράζονταν οι έδρες σε μία εκλογική περιφέρεια (όπως είναι στις ευρωεκλογές ολόκληρη η χώρα) το αποτέλεσμα θα ήταν τελείως διαφορετικό.

Αυτό συμβαίνει για έναν απλό λόγο: στις ευρωεκλογές ο συνδυασμός ή οι συνδυασμοί που λαμβάνουν πάνω από 3% λαμβάνουν αμέσως έδρα, παρότι το εκλογικό μέτρο είναι 4,76%. Δηλαδή ένα κόμμα που λαμβάνει πάνω από 3%, ακόμη και όταν δεν πιάνει το όριο του πηλίκου 100/21=4,76% για εκπροσώπηση, εκλέγει αυτόματα ευρωβουλευτή, χωρίς να υπολογίζεται το ακριβές ποσοστό του με βάση τα υπόλοιπα.

Έτσι για παράδειγμα αν ένα κόμμα πάρει 3,1% λαμβάνει μια έδρα παρότι μπορεί να τη δικαιούται πρώτα ένα κόμμα που έχει υπόλοιπο 3,5% ή 4,5%. Αυτό ορίζει ο νόμος ως σταθερά, ανεξαρτήτως συγκεκριμένων ποσοστών. Δηλαδή πρώτα λαμβάνει έδρα το κόμμα που κινείται μεταξύ 3% και 4,76% και μετά μοιράζονται οι υπολειπόμενες έδρες στα κόμματα που έχουν υπόλοιπο μετά την πρώτη κατανομή με βάση το εκλογικό μέτρο.

Ως παράδειγμα μπορούμε να δούμε και τη συγκεκριμένη περίπτωση των φετινών ευρωεκλογών. Υποχρεωτικά, βάση του εκλογικού νόμου, το κόμμα της ΕΛ που υπερέβη το 3% λαμβάνει έδρα αμέσως μετά την Α κατανομή με ποσοστό 4,19%, παρόλο που τόσο η ΝΔ όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ έχουν μεγαλύτερο υπόλοιπο και θα έπρεπε – αν ήταν πραγματική απλή αναλογική – να προηγηθούν στην Β κατανομή των εδρών.

Προβληματική ερμηνεία του «υπόλοιπου»

Γενικά πρέπει να αναφέρουμε ότι υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα ερμηνείας του νόμου που δημιουργεί και πρόβλημα υπολογισμού. Το πρόβλημα υπολογισμού προκύπτει από την ανάγνωση και ερμηνεία της λέξης «υπόλοιπο».

Η μια αρχή υπαγορεύει το υπόλοιπο να προκύπτει ως «υπολειπόμενος βουλευτής» και να υπολογίζεται με το δεκαδικό ψηφίο μετά τον ακέραιο στο πηλίκο της διαίρεσης του ποσοστού που έλαβε ένα κόμμα με το εκλογικό μέτρο. ΠΧ  ένα κόμμα παίρνει 6,7% εκλέγει 1,40 βουλευτές, αφού 6,7 : 4,76 = 1,40 – το υπόλοιπό του είναι 0,4.

Με βάση την άλλη αρχή, το υπόλοιπο ενός κόμματος είναι «υπολειπόμενο ποσοστό» και υπολογίζεται με βάση το ποσοστό που περισσεύει μετά την κατανομή σε ακέραιο αριθμό των βουλευτών που δικαιούται από την πρώτη κατανομή. Στο ίδιο παράδειγμα το υπόλοιπο είναι 6,7%-4,76%= 1,94%.

Με λίγα λόγια, όπως γίνεται σήμερα η κατανομή, στις ευρωεκλογές του 2019, η ψήφος ενός πολίτη που ψήφισε Ελληνική Λύση λογίζεται με βάση το εκλογικό σύστημα ισχυρότερη από την ψήφο των πολιτών που ψήφισαν τα μεγαλύτερα κόμματα, δημιουργώντας πολίτες δύο ταχυτήτων.

Μεθοδολογικά, δεν προκύπτει από πουθενά ότι μεταξύ 3% και 4,76% θα πρέπει να υπάρξει κατανομή εδρών πριν την γενικότερη δεύτερη κατανομή εδρών. Αυτό γίνεται μόνο με τη ρητή διάταξη του νόμου.

Δείτε εδώ πως θα ήταν η κατανομή των εδρών αν ο υπολογισμός γίνονταν επί των ποσοστών που έλαβαν τα κόμματα αλλά με βάση υπολογισμού τις ψήφους των κομμάτων που έλαβαν το εκλογικό μέτρο:

ΚΟΜΜΑ ΠΟΣΟΣΤΟ Α ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΥΠΟΛΟΙΠΟ Β ΚΑΤΑΝΟΜΗ Γ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΥΝΟΛΟ
ΝΔ 33,12 6 4,56 1 1 8
ΣΥΡΙΖΑ 23,77 4 4,73 1 1 6
ΚΙΝΑΛ 7,72 1 2,96 1 1 3
ΚΚΕ 5,33 1 0,76 1 2
ΧΑ 4,88 1 0,12 1 2
ΕΛ 4,19 0 0 0 0
ΜέΡΑ25 2,99 0 21
ΣΥΝΟΛΟ 13 5 3 21
ΕΚΤΟΣ
ΕΔΡΕΣ 21
ΜΕΤΡΟ 4,76
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ 99,46

 

Με λίγα λόγια, λόγω της ανάγνωσης του εκλογικού νόμου, που δημιουργεί ψήφους δύο ταχυτήτων, η ΕΛ «κλέβει» έδρα από το ΚΙΝΑΛ. Αν δεν υπήρχε υποχρεωτική κατανομή έδρας στην ΕΛ λόγω της υπέρβασης του ορίου του 3%, με βάση το εκλογικό μέτρο και ακολουθώντας τον ίδιο τρόπο κατανομής εδρών που κάνει το ΥΠΕΣ (κατανομή στα κόμματα με το μεγαλύτερο υπόλοιπο) θα προέκυπταν 3 έδρες στο ΚΙΝΑΛ, με τις έδρες στα άλλα κόμματα να έμεναν οι ίδιες.

Αλλιώς υπολογίζουμε στις εθνικές εκλογές

Αντίθετα με τα παραπάνω, στις εθνικές εκλογές, οι έδρες υπολογίζονται με βάση των αριθμό των ψήφων (σε επίπεδο εκλογικής περιφέρειας) και όχι το ποσοστό και μάλιστα με βάση υπολογισμού για την εξαγωγή του μέτρου τον αριθμό των ψήφων που έχουν λάβει τα κόμματα που δικαιούνται εκπροσώπηση.

Ενώ στις εθνικές εκλογές το όριο του 3% μπήκε για να «ανεβάσει» το βαθμό δυσκολίας εκλογιμότητας για τους μικρούς σχηματισμούς, αντίθετα στις ευρωεκλογές, με τον τρόπο που γίνεται ο υπολογισμός, γίνεται παραβίαση της πρόθεσης του νομοθέτη για περιορισμό της εκλογής εκπροσώπων από μικρότερους σχηματισμούς.

Και αυτό γιατί το όριο στις ευρωεκλογές είναι υψηλό ούτως ή άλλως, με βάση την απλή και άδολη αναλογική: 4,76%. Το όριο του 3% όπως εφαρμόζεται το μόνο που επιτυγχάνει είναι να δίνει έδρα σε ένα ή περισσότερα κόμματα με ποσοστό μικρότερο του εκλογικού μέτρου πριν διανεμηθούν οι έδρες στα μεγαλύτερα κόμματα.

Δείτε εδώ την κατανομή, αν ακολουθούσαμε στις ευρωεκλογές το σύστημα κατανομής εδρών που ακολουθείται στις εθνικές εκλογές, δηλαδή με βάση τον αριθμό των ψήφων (σε κάθε εκλογική περιφέρεια) που έλαβαν τα κόμματα που δικαιούνται εκπροσώπηση:

ΚΟΜΜΑ ΨΗΦΟΙ Α ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΥΠΟΛΟΙΠΟ Β ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΥΝΟΛΟ
ΝΔ 1.862.629 8 169.773 1 9
ΣΥΡΙΖΑ 1.336.978 6 67.336 6
ΚΙΝΑΛ 434.150 2 10.936 2
ΚΚΕ 300.045 1 88.438 1 2
ΧΑ 274.547 1 62.940 1
ΕΛ 235.408 1 23.801 1
ΜέΡΑ25 0
ΣΥΝΟΛΟ 4.443.757 19 21
ΕΚΤΟΣ
ΕΔΡΕΣ 21
ΜΕΤΡΟ 211.607
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ 99,46

Στο ανωτέρω παράδειγμα το μέτρο προκύπτει από το πηλίκο των ψήφων κάθε κόμματος άνω του 3% με το σύνολο των ψήφων των κομμάτων που δικαιούνται εκπροσώπηση (100% των εδρών για τα κόμματα άνω του 3%)

Με λίγα λόγια, η Νέα Δημοκρατία θα έπαιρνε 9 έδρες ενώ η ΧΑ θα έχανε μία και η ΕΛ θα κρατούσε την έδρα που κερδίζει καθώς σε αριθμό ψήφων επί των κομμάτων που δικαιούνται εκπροσώπηση (όχι στο σύνολο των ψηφοδελτίων) υπερβαίνει το εκλογικό μέτρο.

Η απλή και άδολη αναλογική

Η λεγόμενη απλή και άδολη αναλογική, δηλαδή ένα εκλογικό σύστημα χωρίς όριο εκπροσώπησης (3% σήμερα) όπου όλα τα κόμματα παίρνουν στην πρώτη κατανομή τις έδρες που δικαιούνται από το εκλογικό μέτρο και οι έδρες που δεν έχουν κατανεμηθεί μοιράζονται στη δεύτερη κατανομή μεταξύ όλων των κομμάτων με βάση το μεγαλύτερο υπόλοιπο θα παρήγαγε τελείως διαφορετικά αποτελέσματα.

Είναι σαφές ότι η απλή και άδολη αναλογική μειώνει τη δύναμη των μεγάλων κομμάτων και προσφέρει δυνατότητες εκπροσώπησης σε μικρότερα κόμματα.

Εδώ βλέπετε την κατανομή με βάση την απλή και άδολη αναλογική:

ΚΟΜΜΑ ΠΟΣΟΣΤΟ Α ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΥΠΟΛΟΙΠΟ Β ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΣΥΝΟΛΟ
ΝΔ 33,12 6 4,56 1 7
ΣΥΡΙΖΑ 23,77 4 4,73 1 5
ΚΙΝΑΛ 7,72 1 2,96 1 2
ΚΚΕ 5,33 1 0,76 1
ΧΑ 4,88 1 0,12 1
ΕΛ 4,19 0 4,19 1 1
ΜέΡΑ25 2,99 0 2,99 1 1
Πλεύση Ελευθερίας 1,61 0 1,61 1 1
Ποτάμι 1,51 0 1,51 1 1
Ένωση Κεντρώων 1,45 0 1,45 1 1
21
ΣΥΝΟΛΟ 13 8 21
ΕΚΤΟΣ
ΕΔΡΕΣ 21
ΜΕΤΡΟ 4,76
ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ 99,46

 

Επομένως προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι η επιλογή του σημερινού συστήματος κατανομής εδρών για τις ευρωεκλογές παρά την δικαιολογία της «απλής αναλογικής» στην πραγματικότητα αποτελεί προϊόν συμβιβασμού: αφενός ενισχύονται τα μεγάλα κόμματα (που συνήθως εισηγούνται και ψηφίζουν τους εκλογικούς νόμους) μέσω της καθιέρωσης του ορίου του 3% κυρίως και δίνουν ως «αντιπαροχή» σε μικρότερους σχηματισμούς τη δυνατότητα να πάρουν έδρα ακόμη και αν δεν πιάσουν το εκλογικό μέτρο, αρκεί να υπερβούν το όριο του 3%.

Η συμβατότητα των ανωτέρω ερμηνειών με το Σύνταγμα κρίνεται από το Ανώτατο Εκλογικό Δικαστήριο μόνο εφόσον υπάρξει συγκεκριμένη προσφυγή υποψηφίου ή κόμματος με έννομο συμφέρον που προσβάλει συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αυτό δυσκολεύει την κρίση. Αλλά πηγές κοντά σε δύο υποψηφίους από δύο διαφορετικά κόμματα σημείωναν στην ελληνική EURACTIV αυτές τις ημέρες ότι ίσως να πρέπει επιτέλους να κριθούν τα ζητήματα αυτά.

X