Η κατάσταση διεύρυνσης της ευρωζώνης

Ενώ όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, εκτός από τη Δανία, είναι θεωρητικά υποχρεωμένα να υιοθετήσουν το ευρώ, η Σουηδία, η Πολωνία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία, η Βουλγαρία και η Κροατία δεν το χρησιμοποιούν ακόμη. [David M. Skiba]

Το ευρώ υπάρχει εδώ και πάνω από 20 χρόνια. Ωστόσο, πολλά είναι τα κράτη μέλη της ΕΕ που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί στην ευρωζώνη, με τους δισταγμούς να αφορούν πολιτικούς και οικονομικούς λόγους.

Ενώ όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, εκτός από τη Δανία, είναι θεωρητικά υποχρεωμένα να υιοθετήσουν το ευρώ, η Σουηδία, η Πολωνία, η Τσεχική Δημοκρατία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία, η Βουλγαρία και η Κροατία δεν το χρησιμοποιούν ακόμη.

Η Σουηδία, για παράδειγμα, θα μπορούσε να ενταχθεί γρήγορα στο ευρώ, εάν υπήρχε η κατάλληλη πολιτική βούληση. Αλλά δεδομένου ότι ο σουηδικός λαός ψήφισε κατά της υιοθέτησης του νομίσματος σε δημοψήφισμα του 2003, η Σουηδία εξακολουθεί να αποφεύγει να πληροί ένα από τα κριτήρια ένταξης, αναβάλλοντας έτσι την ένταξή της στην ευρωζώνη.

Ένταξη της Κροατίας το 2023;

Η Βουλγαρία και η Κροατία έγιναν δεκτές στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ ΙΙ) τον Ιούλιο του 2020, ο οποίος συνδέει τα εθνικά νομίσματα με το ευρώ με ένα μικρό μόνο περιθώριο διακύμανσης της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Τα κράτη πρέπει να συμμετέχουν για τουλάχιστον δύο χρόνια στον ΜΣΙ ΙΙ, πριν από την εισαγωγή του ευρώ.

«Πρόκειται για ένα είδος δοκιμαστικής περιόδου για να δούμε πώς μπορεί να λειτουργήσει η εθνική οικονομία της υποψήφιας χώρας χωρίς τη δυνατότητα διακυμάνσεων της συναλλαγματικής ισοτιμίας», εξήγησε ο Zsolt Darvas, ανώτερος συνεργάτης του οικονομικού think tank «Bruegel».

Η Βουλγαρία ελπίζει να εισαγάγει το ευρώ το 2024 και η Κροατία στοχεύει να κάνει το ίδιο τον Ιανουάριο του 2023, εν αναμονή της τελικής έγκρισης.

Για να επιτύχει η Κροατία τον στόχο της, χρειάζεται θετική αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την άνοιξη του 2022 και στη συνέχεια απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ το καλοκαίρι του 2022.

Θα αποτελέσει ο πληθωρισμός εμπόδιο;

Η Εθνική Τράπεζα της Κροατίας είναι αισιόδοξη ότι η Κροατία, η οικονομία της οποίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό και τις υπηρεσίες, θα πληροί τα κριτήρια της ΕΕ για την ένταξή της.

«Η Κροατία συμμορφώνεται de facto με τα κριτήρια σύγκλισης σε σταθερή βάση από το 2016» δήλωσε εκπρόσωπος της τράπεζας στη EURACTIV.

Λόγω της πρόσφατης αύξησης του πληθωρισμού, η Κροατία ενδέχεται να παραβιάσει το κριτήριο της σταθερότητας των τιμών. Ωστόσο, καθώς παρατηρούνται αυξήσεις στις τιμές σε ολόκληρη την ευρωζώνη, η Εθνική Τράπεζα της Κροατίας υποστήριξε ότι η Κροατία θα πρέπει να θεωρηθεί ότι πληροί το κριτήριο ανεξάρτητα από την τρέχουσα κατάσταση.

Οι περισσότεροι Κροάτες πιστεύουν ότι η εισαγωγή του ευρώ θα έχει θετικές συνέπειες για τη χώρα, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ευρωβαρόμετρου το 2021. Ωστόσο, το 70% πιστεύει ότι το ευρώ θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση των τιμών.

Πολιτικοί λόγοι για την Πολωνία

Η Πολωνία, το μεγαλύτερο κράτος μέλος της ΕΕ που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί εθνικό νόμισμα, δεν αναμένεται να ενταχθεί στην ευρωζώνη υπό την παρούσα κυβέρνηση.

«Η κυβέρνηση είναι κατά του ευρώ, η αντιπολίτευση είναι υπέρ του ευρώ και ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης υποστηρίζει το ευρώ, αλλά κυρίως για πολιτικούς λόγους, όχι για οικονομικούς», δήλωσε ο Stefan Kawalec, Πολωνός οικονομολόγος και πρώην αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών.

Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλοί Πολωνοί φοβούνται ότι η σημερινή δεξιά κυβέρνηση θα μπορούσε να βγάλει την Πολωνία από την ΕΕ. Γι’ αυτούς, η ένταξη στο ευρώ θα ήταν ένας τρόπος για να δεθεί η Πολωνία στο άρμα της Ένωσης, αποτρέποντας έτσι ένα «Polexit».

Ωστόσο, από οικονομική άποψη, ο Kawalec είναι επιφυλακτικός ως προς τα πλεονεκτήματα της ένταξης της Πολωνίας στο ευρώ.

«Λόγω του εθνικού νομίσματος, διαθέτουμε έναν αντι-κυκλικό μηχανισμό που εξυπηρετεί μακροπρόθεσμα την οικονομική μας ανάπτυξη».

«Όταν η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε καλή κατάσταση, στηρίζοντας τις εξαγωγικές μας αγορές, το πολωνικό ζλότι τείνει να ανατιμάται, γεγονός που μετριάζει την οικονομική άνθηση. Εάν όμως έχουμε επιδείνωση της παγκόσμιας οικονομίας, θα δούμε υποτίμηση του πολωνικού ζλότι, η οποία δρα με τον αντίθετο τρόπο», εξήγησε ο Kawalec στη EURACTIV.

Τα οφέλη ενός εθνικού νομίσματος

Ο Darvas συμφωνεί ότι η συναλλαγματική ισοτιμία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο για την προσαρμογή σε οικονομικές κρίσεις.

«Κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, το πολωνικό ζλότι, το ουγγρικό φιορίνι και η τσεχική κορόνα υποτιμήθηκαν κατά 20-30% σε σχέση με το ευρώ, γεγονός που βοήθησε τις οικονομίες αυτές να προσαρμοστούν», υποστήριξε.

Ωστόσο, τόσο για τη Βουλγαρία όσο και για την Κροατία, αυτό το πλεονέκτημα ενός εγχώριου νομίσματος δεν είναι διαθέσιμο στην πράξη. Η Βουλγαρία, για παράδειγμα, έχει συνδέσει το νόμισμά της με το ευρώ από το 1999.

Εν τω μεταξύ, στην Κροατία, υπάρχει υψηλός βαθμός «ευρωποίησης», πράγμα που σημαίνει ότι το ευρώ παίζει ήδη σημαντικό ρόλο στην οικονομία μέσω των υποχρεώσεων που συνδέονται με το ευρώ.

«Για την Κροατία, η απώλεια της νομισματικής αυτονομίας έχει περισσότερο θεωρητικό παρά πρακτικό κόστος, δεδομένου του υψηλού βαθμού «ευρωποίησης» και του μάλλον περιορισμένου χώρου για μια αμιγώς πολιτική συναλλαγματικής ισοτιμίας ελεύθερης πλεύσης», δήλωσε η Εθνική Τράπεζα της Κροατίας στη EURACTIV.

Υπομονή στη Ρουμανία

Για τη Ρουμανία, οι συνθήκες είναι και πάλι διαφορετικές, καθώς βασίζει εν μέρει την πολιτική της στις ενέργειες των περιφερειακών οικονομικών εταίρων.

«Δεν περιμένω ότι η Ρουμανία θα βιαστεί να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή νομισματική ένωση, εκτός εάν η Πολωνία φτάσει πιο κοντά στην ένταξη του ευρώ», δήλωσε ο Andrei Radulescu, διευθυντής μακροοικονομικών ερευνών της Banca Transilvania.

Επί του παρόντος, η Ρουμανία δεν πληροί τα κριτήρια σύγκλισης.

Σύμφωνα με τον Radulescu, η Ρουμανία μπορεί να είναι σε θέση να πληροί τα κριτήρια για να ενταχθεί στο ευρώ έως το 2025, οπότε και θεωρεί ότι θα πρέπει να επανεξεταστεί το ζήτημα της ένταξης στην ευρωζώνη.

«Το να είσαι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά όχι της ευρωζώνης δεν είναι αποτελεσματικό από οικονομική άποψη», δήλωσε ο Radulescu στη EURACTIV.

«Μεσοπρόθεσμα, όσο υπάρχει το ευρώ, η Ρουμανία θα πρέπει να είναι μέλος της ευρωζώνης», πρόσθεσε, υποστηρίζοντας ότι η παραμονή εκτός ευρωζώνης σημαίνει υψηλότερο κόστος συναλλαγών και επιτόκια.

Ο Darvas, ο οποίος ανέλυσε πώς τα κράτη μέλη της ΕΕ εντός και εκτός της ευρωζώνης τα πήγαν από οικονομικής πλευράς, διαπίστωσε ότι οι χώρες μπορούν να ευημερήσουν και στις δύο περιπτώσεις.

«Η ένταξη στο ευρώ είναι μια πολιτική απόφαση. Τα οικονομικά επιχειρήματα δεν προτάσσουν με σαφήνεια τη μία επιλογή έναντι της άλλης», δήλωσε στη EURACTIV.