2015: Ευρωπαϊκό Έτος για την Ανάπτυξη – Αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ

1070300135_73312f8eef_z

15 πράγματα που ίσως δεν γνωρίζετε για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ το 2015

1. Η βοήθεια της ΕΕ επικεντρώνεται στις χώρες με τις μεγαλύτερες ανάγκες.

Η ΕΕ χορηγεί αναπτυξιακή βοήθεια σε περίπου 150 χώρες του κόσμου, από το Αφγανιστάν μέχρι τη Ζιμπάμπουε. Τα τελευταία χρόνια, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες σημείωσαν σημαντική οικονομική ανάπτυξη και κατάφεραν να μειώσουν τα ποσοστά φτώχειας.

Γι’ αυτό, από το 2014 η ΕΕ ξεκίνησε να καταργεί σταδιακά τις άμεσες ενισχύσεις σε μεγάλες χώρες, όπως η Ινδία, καθώς και άλλες χώρες, όπως η Μαλαισία, ή πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται «διαβάθμιση». Αντ’ αυτού, η ΕΕ επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στις φτωχότερες περιοχές του κόσμου. Την περίοδο 2014-2020, το 75% περίπου της στήριξης από την ΕΕ θα διατεθεί σε χώρες που όχι μόνο ανήκουν στις φτωχότερες, αλλά συχνά έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές ή συγκρούσεις, κάτι που καθιστά τους πληθυσμούς τους ιδιαίτερα ευάλωτους. Επιπλέον, η ΕΕ είναι ο μοναδικός χορηγός βοήθειας παγκοσμίως που στηρίζει όλες τις χώρες που είναι ευάλωτες ή πλήττονται από συγκρούσεις.

2. Η ΕΕ βοηθά στη βελτίωση της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το 2000, χώρες απ’ όλον τον κόσμο συμφώνησαν τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας, που θα πρέπει να επιτευχθούν έως το 2015. Οι στόχοι αυτοί ποικίλλουν: από τη μείωση της έσχατης φτώχειας στο μισό, μέχρι την ανάσχεση της εξάπλωσης του HIV/AIDS και την εξασφάλιση πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης για όλα τα παιδιά του κόσμου. Η ΕΕ διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για το όραμα αυτό.

Την τελευταία δεκαετία, χάρη στις χρηματοδοτήσεις της ΕΕ, 14 εκατομμύρια μαθητές μπόρεσαν να πάνε στο δημοτικό, περισσότερα από 70 εκατομμύρια άτομα απέκτησαν πρόσβαση σε καθαρότερο πόσιμο νερό και πάνω από 7,5 εκατομμύρια γεννήσεις υποβοηθήθηκαν από εξειδικευμένο υγειονομικό προσωπικό, με αποτέλεσμα να σωθούν οι ζωές μητέρων και βρεφών.

Αυτοί είναι μερικοί μόνον από τους τρόπους με τους οποίους η ΕΕ συμβάλλει στην επίτευξη των παραπάνω στόχων, αλλά για να γίνει η φτώχεια παρελθόν πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες.

3. Η βοήθεια της ΕΕ χορηγείται με διαφανή τρόπο και είναι εύκολο να διαπιστωθεί πού πηγαίνουν τα χρήματα.

Η ΕΕ έχει επανειλημμένα καταταχθεί στους πλέον διαφανείς χορηγούς βοήθειας. Η παροχή πληροφοριών σχετικά με το ύψος και τον τρόπο διάθεσης της βοήθειας, καθώς και τους αποδέκτες της, βοηθά τους φορολογούμενους να ελέγχουν ότι τα χρήματά τους χρησιμοποιούνται με συνετό τρόπο. Συμβάλλει επίσης στην αποφυγή αλληλεπικαλύψεων μεταξύ των διαφόρων χορηγών βοήθειας και στην πρόληψη της διαφθοράς και της κατάχρησης των πόρων.

Υπάρχουν διάφορα εργαλεία ενημέρωσης για να μάθετε πού πηγαίνουν τα χρήματα της ΕΕ. Το «EU Aid Explorer» (https://euaidexplorer.jrc.ec.europa.eu) διευκολύνει την πρόσβασή σας σε ολοκληρωμένα και ακριβή στοιχεία σχετικά με τη δράση των χορηγών βοήθειας σε όλο τον κόσμο. Το σύστημα δημοσιονομικής διαφάνειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνει ποιος λαμβάνει χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάθε χρόνο: (http://ec.europa.eu/budget/fts/about_en.htm).

4. Η βοήθεια της ΕΕ ελέγχεται τακτικά ώστε να προλαμβάνεται η απάτη και η διαφθορά.

Τα προγράμματα της ΕΕ υποβάλλονται σε τακτικούς ανεξάρτητους ελέγχους ώστε να εξασφαλίζεται η ορθότητα των λογαριασμών. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ελέγχει κάθε χρόνο συγκεκριμένα σχέδια και προγράμματα ανά χώρα. Εάν υπάρχει υπόνοια απάτης ή διαφθοράς, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης μπορεί να προβεί σε ενδελεχή εξέταση των ύποπτων υποθέσεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι αντιπροσωπείες της ΕΕ στις δικαιούχους χώρες παρακολουθούν και ελέγχουν τα χρηματοδοτούμενα έργα και προγράμματα, μεταξύ άλλων με τακτικές επί τόπου επισκέψεις. Επιπλέον, εξωτερικοί εμπειρογνώμονες επισκέπτονται έργα για να ελέγχουν τι επιτυγχάνεται με τη χρηματοδότηση της ΕΕ. Αν, στο πλαίσιο του εν λόγω συστήματος ελέγχου και αξιολόγησης, προκύψουν σοβαρές υπόνοιες ότι οι διαθέσιμοι πόροι χρησιμοποιούνται με ανορθόδοξο τρόπο, η ΕΕ μπορεί να σταματήσει τη χρηματοδότηση και να λάβει τα αναγκαία μέτρα, στα οποία συγκαταλέγεται η ανάκτηση κονδυλίων. 

5. Η ΕΕ και τα κράτη μέλη της είναι οι πιο γενναιόδωροι χορηγοί επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας στον κόσμο.

Από κοινού, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της αποτελούν τον μεγαλύτερο χορηγό βοήθειας στον κόσμο. Το 2013 παρείχαν πάνω από το μισό της δημόσιας ενίσχυσης ή της «επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας», όπως ορίζεται από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Από κοινού, δαπάνησαν 56,5 δισ. ευρώ το 2013 για υποστήριξη χωρών σε όλο τον κόσμο στον αγώνα τους κατά της φτώχειας.

Ορισμένες χώρες της ΕΕ μείωσαν την αναπτυξιακή βοήθεια λόγω της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, αλλά τα συνολικά ποσά φαίνεται τώρα ότι αυξάνονται εκ νέου — αν και, σε γενικές γραμμές, βρίσκονται κάτω από τα επίπεδα που είχε υποσχεθεί η Ευρώπη. Περισσότερα αριθμητικά στοιχεία για τη χορηγούμενη βοήθεια θα βρείτε στη διεύθυνση http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-388_el.htm.

6. Οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν λόγο για το πώς δαπανάται η βοήθεια της ΕΕ, για το τι πρέπει να γίνει και πού.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αρχή αυτή, η οποία αποκαλείται «οικειοποίηση από τη χώρα», μπορείτε να βρείτε στο «Πρόγραμμα Δράσης για Αλλαγή» της ΕΕ, όπου περιγράφεται επίσης το πώς η μελλοντική βοήθεια της ΕΕ θα επικεντρώνεται περισσότερο σε ορισμένους τομείς, όπως η χρηστή διακυβέρνηση, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία, η υγεία, η εκπαίδευση, αλλά και η γεωργία και η ενέργεια. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A52011DC0637&qid=1412922281378.

7. Η ΕΕ βασίζεται σε οργανώσεις που διαθέτουν κατάλληλη εμπειρία για την εκτέλεση των αναπτυξιακών έργων.

Συχνά η ΕΕ χρηματοδοτεί μη κυβερνητικές οργανώσεις —π.χ. μια τοπική Ένωση Γυναικών Δικηγόρων που βοηθά τις γυναίκες να διεκδικήσουν τα νομικά τους δικαιώματα ή μια γνωστή διεθνή οργάνωση, όπως η Διεθνής Αμνηστία, για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με τον τρόπο αυτό, προσπαθούμε να διασφαλίσουμε ότι όσοι γνωρίζουν καλύτερα την εκάστοτε χώρα και διαθέτουν εμπειρογνωσία στον σχετικό αναπτυξιακό τομέα μπορούν να αξιοποιήσουν τα χρήματα της ΕΕ με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Συνεργαζόμαστε επίσης με πολύ έμπειρους εταίρους στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, όπως την UNICEF ή τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας, ή αναπτυξιακούς οργανισμούς των κρατών μελών της ΕΕ.

8. Η ΕΕ επιδιώκει τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών κατά τον σχεδιασμό της συνεργασίας της με χώρες-εταίρους.

Κατά την εκπόνηση των προγραμμάτων της, η ΕΕ δεν συνεργάζεται μόνο με κυβερνήσεις, αλλά διασφαλίζει επίσης ότι οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών συμμετέχουν στη διαδικασία: τέτοιου είδους οργανώσεις μπορεί να είναι μη κυβερνητικές οργανώσεις, συνδικαλιστικές ενώσεις, οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, περιβαλλοντικές οργανώσεις, εμπορικά επιμελητήρια και πολλές άλλες. Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες στην ανακοίνωση της ΕΕ σχετικά με τη συνεργασία της Ευρώπης με την κοινωνία των πολιτών στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2012:0492:FIN:EL:PDF

9. Περίπου το 25% της βοήθειας της ΕΕ παρέχεται απευθείας στις κυβερνήσεις, ώστε να μπορούν να φέρουν εις πέρας το έργο τους, σύμφωνα με τις προτεραιότητες που καθορίζουν οι ίδιες, σε στενό διάλογο με την ΕΕ.

Αυτό ονομάζεται «δημοσιονομική στήριξη» και βοηθά τις χώρες να παίρνουν στα χέρια τους την ευθύνη για την ανάπτυξή τους, π.χ. μέσω της μεταρρύθμισης και του εκσυγχρονισμού της εκπαίδευσης ή του γεωργικού τους τομέα. Δίνοντας στις κυβερνήσεις των αναπτυσσόμενων χωρών τον πρώτο λόγο, η ΕΕ στηρίζει άμεσα τις πολιτικές και τα συστήματα των ίδιων των χωρών έτσι ώστε να επιτυγχάνονται βιώσιμα αποτελέσματα.

Παράλληλα, η ΕΕ συνδέει τη δημοσιονομική στήριξη με τον συνεχή διάλογο που διεξάγει με την οικεία κυβέρνηση, στο πλαίσιο του οποίου πραγματεύεται σημαντικά θέματα, όπως η χρηστή διακυβέρνηση και η διαχείριση του δημόσιου χρήματος. Οι ανταλλαγές αυτές περιλαμβάνουν επίσης τακτικές αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων όσον αφορά τη μείωση της φτώχειας και την επίτευξη αειφόρου ανάπτυξης.

Περισσότερα σχετικά με τους διάφορους τρόπους με τους οποίους η ΕΕ χρησιμοποιεί τη δημοσιονομική στήριξη, θα βρείτε στη νέα προσέγγιση της δημοσιονομικής στήριξης από την ΕΕ στις τρίτες χώρες: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52011DC0638&qid=1413541030118

10. Η ΕΕ διαθέτει 139 αντιπροσωπείες και γραφεία σε όλο τον κόσμο, περισσότερα από κάθε κράτος μέλος της ΕΕ. Παράλληλα, η εξωτερική βοήθεια ισοδυναμεί με λιγότερο από το ένα δέκατο του προϋπολογισμού της.

Το συνολικό ποσό που η ΕΕ δέσμευσε για εξωτερική βοήθεια το 2013 ανερχόταν σε 14,86 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 9 % περίπου του συνολικού προϋπολογισμού της. Με άλλα λόγια, η βοήθεια για να βγουν συνάνθρωποί μας από τη φτώχεια σε ολόκληρο τον κόσμο χάρη σε ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις δεν κοστίζει στον Ευρωπαίο φορολογούμενο πάνω από 8 λεπτά του ευρώ ημερησίως.

11. Σε πολλές χώρες, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της συνδυάζουν τις αναπτυξιακές τους προσπάθειες για στενότερη συνεργασία και αποφυγή των αλληλεπικαλύψεων.

Σε περισσότερες από 40 χώρες, ξεκινήσαμε αυτό που αποκαλούμε «κοινό προγραμματισμό». Αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ και τα κράτη μέλη της αξιολογούν από κοινού ποια είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα και οι προκλήσεις σε μια αναπτυσσόμενη χώρα, και στη συνέχεια καθορίζουν σε ποιους τομείς θα πρέπει να επικεντρωθούμε, πριν από την εκπόνηση ενός κοινού πλαισίου δράσης. Με βάση τα δυνατά σημεία, την εμπειρογνωμοσύνη και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε χορηγού, αποφασίζεται ο τρόπος κατανομής της εργασίας.

Όπου είναι δυνατόν, η κυβέρνηση της δικαιούχου χώρας αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, έτσι ώστε να λαμβάνονται υπόψη ο δικός της προγραμματισμός και η αναπτυξιακή της στρατηγική. Όλοι οι χορηγοί βοήθειας εξακολουθούν να εφαρμόζουν τα δικά τους προγράμματα — αλλά ως μέρος μιας κοινής προσπάθειας. Σε αυτόν τον κοινό προγραμματισμό μπορούν επίσης να λάβουν μέρος ενδιαφερόμενοι χορηγοί εκτός ΕΕ.

12. Η ΕΕ εργάζεται σκληρά για να διασφαλίσει ότι το έργο της σε τομείς όπως το εμπόριο και ο χρηματοπιστωτικός τομέας, η γεωργία, η ασφάλεια, η κλιματική αλλαγή ή η μετανάστευση συμβάλλει στην εξάλειψη της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η διαδικασία αυτή ονομάζεται «Συνοχή της αναπτυξιακής πολιτικής». Μεγάλο μέρος της δράσης της ΕΕ και των κρατών μελών σε αυτούς τους τομείς συνδέεται με την ανάπτυξη. Για παράδειγμα, η ΕΕ ανοίγει όλο και περισσότερο την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά στις αναπτυσσόμενες χώρες, γεγονός που δημιουργεί οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας στις χώρες αυτές. Η ΕΕ έχει συνάψει με διάφορες χώρες συμφωνίες για την καταπολέμηση της παράνομης υλοτομίας, που εξασφαλίζουν ότι η ξυλεία που εισάγεται στην Ευρώπη έχει υλοτομηθεί νόμιμα.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η ευρωπαϊκή νομοθεσία που καθιστά τις επιχειρηματικές συμφωνίες στην εξορυκτική βιομηχανία περισσότερο διαφανείς: όλες οι πληρωμές άνω των 100.000 ευρώ από μεγάλες εταιρείες της ΕΕ προς τις κυβερνήσεις χωρών στους τομείς της εξόρυξης και του πρωτογενούς δασικού τομέα πρέπει να δημοσιοποιούνται. Με τον τρόπο αυτό, οι κοινωνίες των πολιτών σε χώρες με πολλούς φυσικούς πόρους, όπως πετρέλαιο ή ορυκτά, θα έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που χρειάζονται για να αξιώνουν τη λογοδοσία των κυβερνήσεων για τα έσοδά τους από την εκμετάλλευση των εν λόγω πόρων. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την πολιτική συνοχής για την ανάπτυξη, βλέπε την έκθεση: https://ec.europa.eu/europeaid/node/45425

13. Η ανθρωπιστική βοήθεια της ΕΕ και η αναπτυξιακή συνεργασία είναι δύο διαφορετικές δράσεις, οι οποίες όμως αλληλοσυμπληρώνονται.

Σε καταστάσεις κρίσης, η ανθρωπιστική βοήθεια δρα άμεσα σώζοντας ανθρώπινες ζωές και καλύπτοντας τις βασικές ανάγκες των πληγέντων πληθυσμών, για παράδειγμα παρέχοντας τροφή, στέγη ή ιατρική περίθαλψη σε περιόδους συγκρούσεων ή μετά από φυσικές καταστροφές. Αντίθετα, η αναπτυξιακή συνεργασία υποστηρίζει χώρες μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ούτως ώστε να μπορέσουν να εξαλείψουν τη φτώχεια και να επιτύχουν βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη προς όφελος όλων των τμημάτων της κοινωνίας. Η ΕΕ εργάζεται σκληρά για να διασφαλίσει ότι η μετάβαση από την έκτακτη βοήθεια στην αναπτυξιακή βοήθεια λειτουργεί ομαλά, συνδέοντάς τες μεταξύ τους.

Όμως δεν σταματούμε εκεί: πολλές περιοχές του κόσμου πλήττονται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις, εξαιτίας, για παράδειγμα, της κλιματικής αλλαγής. Οι εμπειρογνώμονες της ανθρωπιστικής βοήθειας και της ανάπτυξης πρέπει να συνεργάζονται για να βοηθούν τις κοινωνίες να γίνονται πιο ανθεκτικές. Αυτό μπορεί να σημαίνει ενίσχυση της ετοιμότητας ενός κράτους για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών ή ενίσχυση των συστημάτων υγείας και εκπαίδευσης. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει την ενίσχυση των αγορών τροφίμων, των τοπικών κοινοτήτων και των ατόμων στη δική τους ζωή, ώστε να είναι σε θέση να προλαμβάνουν και να διαχειρίζονται τους κινδύνους και να ξαναβρίσκουν γρήγορα τις δυνάμεις τους μετά από κρίσεις που οφείλονται σε ξηρασίες, βία, συγκρούσεις και φυσικές καταστροφές.

14. Η παγκόσμια κοινότητα κατάφερε να μειώσει το ποσοστό των ατόμων σε ακραία φτώχεια κατά πάνω από το μισό, σε σχέση με το 1990.

Ως «ακραία φτώχεια» ορίζεται  διεθνώς η κατάσταση των ατόμων που διαθέτουν λιγότερο από 1,25 δολάριο την ημέρα για να ζήσουν. Ο αριθμός των ατόμων κάτω από το όριο αυτό μειώθηκε κατά 700 εκατ. σε σχέση με το 1990. Η ΕΕ συνέβαλε σε αυτό χορηγώντας π.χ. βοήθεια για την οικοδόμηση και την αποκατάσταση οδικών αξόνων μήκους πάνω από 87.000 χλμ, ώστε να μπορούν οι πολίτες να μεταφέρουν εμπορεύματα και τρόφιμα στη χώρα τους και να ενισχύονται οι τοπικές οικονομίες. Η ΕΕ έχει επίσης χορηγήσει βοήθεια σε χρήμα ή σε είδος σε πάνω από 46 εκατομμύρια άτομα με στόχο την επισιτιστική τους ασφάλεια.

Ωστόσο, πολλά απομένουν να γίνουν: 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι σήμερα βρίσκονται σε κατάσταση ακραίας φτώχειας και ένας στους οκτώ ανθρώπους στον κόσμο δεν έχει αρκετή τροφή.

15. Οι Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι έχουμε ευθύνη να βοηθήσουμε τους ανθρώπους στις φτωχές χώρες και πολλοί είναι πρόθυμοι να διαδραματίσουν τον ρόλο που τους αναλογεί.

Στην τεράστια πλειονότητά τους (85%), οι Ευρωπαίοι  πιστεύουν ότι είναι σημαντικό να παρέχεται βοήθεια στους πληθυσμούς των αναπτυσσόμενων χωρών. Αυτό δείχνει πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, στην οποία συμμετείχαν 28.000 Ευρωπαίοι. Οι περισσότεροι συμφωνούν επίσης ότι η αντιμετώπιση της φτώχειας στις εν λόγω χώρες θα πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα για την ΕΕ και ότι θα πρέπει να παρέχουμε περισσότερη αναπτυξιακή βοήθεια. Η μεγάλη πλειονότητα πιστεύει ακόμη ότι η βοήθεια που προορίζεται για τις φτωχότερες χώρες έχει ανταποδοτικό θετικό αντίκτυπο στους ίδιους τους Ευρωπαίους.

Ένας στους δύο θεωρεί ότι κάθε άτομο μπορεί να παίξει ρόλο στην καταπολέμηση της φτώχειας στις αναπτυσσόμενες χώρες — και σχεδόν το μισό των ερωτηθέντων θα ήταν πρόθυμοι να πληρώσουν παραπάνω για τρόφιμα ή προϊόντα από τις χώρες αυτές. Οι Ευρωπαίοι πολίτες θεωρούν ότι ο εθελοντισμός είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος παροχής βοήθειας (75%), ακολουθούμενος από την επίσημη βοήθεια από κυβερνήσεις (66%) και τις δωρεές σε οργανώσεις που βοηθούν τις αναπτυσσόμενες χώρες (63%). 

*φωτογραφία hdptcar/Flickr

X